रोग एक मिथक अनेक

रोग एक मिथक अनेक

चिकित्सकको रुपमा काम गर्न थालिएको झन्डै १३ वर्ष नाघेछ । फिजिसियन भएको नाताले दिनहुँ उच्च रक्तचाप, डाईबिटीज, थाइराईड, जन्डिसका बिरामीसँग ठोक्किन पुग्छु । नेपालको भौगोलिक
संरचना, सामाजिक परिवेश । सांस्कृतिक विविधता, शंैक्षिकस्तर र आर्थिक भिन्नताका कारण एकै रोग भएपनि विविध विचारधारा एवं पृष्ठभूमि भएका बिरामीसँग भलाकुसारी गर्ने मौका मिल्छ । निदान
एवं उपचार गर्ने क्रममा माथि उल्लेखित दीर्घकालिन रोगका बारेमा बिरामीका अनेक रोचक मिथक
विषय प्रस्तुत गर्दछु ।

डाईबिटीज (सुगर रोग) :
– म त दुब्लो छु । दिनहुँ कसरत गर्छु । मलाई कहाँ सुगर हुन सक्छ ।
– म त चिनी खाँदिन । गुलियो मन नै पर्दैन । मलाई सुगर हुनै सक्दैन ।
– मेरो परिवारमा अहिले सम्म कसैलाई सुगर भएको छैन । यो रिपोर्ट नै गलत होला ।
– अहिले औषधि शुरु नगरांै डाक्टर साब । म कसरत गर्छु, खानपीन मिलाउँछु । एक पटक शुरु गरे
पछि सधंै खानुपर्छ र फेरि ।
– नाई सुई (क्ष्लकगष्लि) नलिने । फलानोलाई सुई सुरु गरेपछि झन् गाह्रो भयो । बेहोश भयो ।
– सुगर भयो । अब गुलियो खानै हुँदैन ।
– भात खाएकै छैन । रोटी त जति खाएपनि हुन्छ ।
– औषधि खाएको छु । अब त जे पनि खान मिल्छ ।
– सुगर कन्ट्रोल भयो । अब औषधि नलिएपनि हुन्छ ।
– सुगर फ्री बिस्कुट, चिया हो । जति खाए पनि केही हुँदैन ।

उच्च रक्तचाप
– म त मोटो छैन । व्यायाम गर्छु । प्रेसर हुन सक्दैन ।
– घरमा रक्तचाप नाप्दा त ठीक देखाउँछ । यहाँ मात्र धेरै देखाउने हो ।
– नाई, प्रेसरको औषधि शुरु नगरांै । फेरी जिन्दगीभर खानुपर्छ ।
– म नुन खान्न बरु, करेला पनि खान्छु । यसो गरेर हेरांै ।
– मलाई टाउको दुखेको छैन, रिस पनि उठ्दैन । मलाई प्रेसर देखेको होईन होला ।
– नेट (न्ययनभि) मा हेर्दा वाइन खाए प्रेसर घट्छ भनेको छ । म त्यही गर्छु ।
– प्रेसरको औषधिको धेरै नराम्रो असर छ । फलानोलाई प्रेसरको औषधि खाएपछि झन खुट्टा सुनिन
थाल्यो ।
– मेरो प्रेसर नर्मल भयो । अब औषधी खांँदिन ।

थाइराइड
– मेरो घाटीमा डल्ला आएको छैन । थाइराइडको समस्या नहोला ।
– म बन्दा, काउली खांँदिन । थाइराइड बढेपनि अहिलेनै औषधि शुरु
नगरौँ । शुरु गरेपछि सधैँ खानुपर्छ फेरी ।
– पुरुषलाई पनि कही थाइराइडको समस्या हुन्छ र ।
औषधि नियमित खाएको छु । बिहान बिर्सिने भएकाले धेरै जसो नास्ता गरेर खान्छु ।
– थाइराइडको समस्या त मोटो बिरामीलाई हुनुपर्ने, खाना रुच्दैन भन्थें । म त दुब्लो छु, भोक झन्
बढी लाग्छ ।
– पाठेघरको समस्याले होला महिनावारीमा धेरै रगत बगेको । थाइराइडले होइन ।
– गर्भवती भएँ । त्यसैले, आफैले औषधि बन्द गरेँ ।
– अब रिपोर्ट नर्मल आयो । औषधि नखाने डाक्टर साब ।
जाँड रक्सीका कारण देखिने जन्डिस
– जन्डिस भयो । अब पहेँलो खानेकुरा खानु हुदैँन ।
– उसले मैले भन्दा धेरै रक्सी खान्छ । उसलाई केही भएको छैन ।
– म रक्सी नखाइकन काम नै गर्न सक्दिन । तैपनि कम गरौँला । औषधि शुरु नर्गदिनु ।
– औषधि खाइरहेको छु । खाना राम्रो खाएको छु । अब त रक्सी खाना मिल्छ नि ।
– राम्रो ब्राण्डको रक्सीले हानी गर्दैन । वाइन र वियर मात्र त हो मैले पिउने । केही हुँदैन ।
– कहिलेकांँही पार्टीमा अनि साताको अन्य (ध्भभपभलम) मात्र त हो खाने । केही हुँदैन ।
– अब त जन्डिसको मात्र धेरै घटेको । अब रक्सी पिउन मिल्छ ।

माथि उल्लेखित मिथकहरु बारे जनमानसमा प्रष्ट्याउन निकै जरुरी छ । रोगको निदान पश्चात्
उपचार शुरु गर्नु अघि उचित समय दिएर बिरामीलाई परामर्श दिनु अत्यावश्यक ठान्दछु । कुनै पनि औषधिको काम गर्ने शैली, खाने समय औषधिका कारण देखिन सकिने प्रतिकुल असर, औषधि नियमित सेवन नगरेमा हुन सक्ने जटिलतामा साथै नियमित फलो–अप बारे बिरामी र उसको परिवारलाई सम्झाउनु एक कुशल डाक्टरको जिम्मेवारी पनि हो । यसका साथै, बिरामीको कौतुहलता मेट्दै खानपीन र जीवनशैलीमा ल्याउन आवश्यक परिवर्तन बारे पनि बताउन नितान्त: आवश्यक छ । “गुगल” गर्दै विभिन्न वेबसाइटमा राखिएका सामाग्रीका आधारमा औषधि सम्बन्धी निर्णय नगर्नु हुन बिरामी प्रति मेरो अनुरोध पनि छ।

(लेखक डा.सरोज पोखरेल जनरल फिजिसियनको रुपमा गण्डकी प्रदेशको राजधानी पोखरामा कार्यरत हुनुहुन्छ । )