नेपालमा स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम नागरिकलाई सुलभ स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने महत्वपूर्ण सामाजिक सुरक्षा योजना हो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा सरकारी तथा सामुदायिक अस्पतालहरूमा यसको कार्यान्वयन क्रममा देखिएको अनावश्यक खर्च र व्यवस्थापकीय कमजोरीले कार्यक्रम नै चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको विज्ञहरूको भनाइ छ।
स्वास्थ्य क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार बीमा प्रणालीको मूल उद्देश्य आवश्यक उपचारलाई पहुँचयोग्य बनाउनु हो। तर व्यवहारमा कतिपय अवस्थामा अनावश्यक परीक्षण, औषधि र सेवा सिफारिस हुने प्रवृत्ति देखिँदा बीमा कोषमा अत्यधिक आर्थिक भार पर्न थालेको छ।
विशेषगरी सरकारी तथा सामुदायिक अस्पतालहरूमा सेवा प्रवाहको निगरानी कमजोर हुँदा एउटै बिरामीका लागि दोहोरिएका परीक्षण, आवश्यक नभएका औषधि प्रयोग र कागजी प्रक्रिया बढ्ने समस्या देखिएको बताइन्छ। यसले बीमा कोषको दीर्घकालीन स्थायित्वमा असर पार्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।
पूर्वस्वास्थ्यमन्त्री डा. सुधा गौतम शर्मा बीमा प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन कडा अनुगमन, स्पष्ट प्रोटोकल र डिजिटल प्रणालीको पूर्ण कार्यान्वयन आवश्यक रहेको बताउँछिन्। उनका अनुसार, “बीमा सेवा दुरुपयोग हुन नदिन चिकित्सकीय जिम्मेवारी र संस्थागत उत्तरदायित्व दुवै मजबुत हुनुपर्छ।”
