मस्तिष्क पक्षाघात : कारण र बच्ने उपाय

मस्तिष्क पक्षाघात (स्ट्रोक) एक गम्भीर स्वास्थ्य समस्या हो, जसमा मस्तिष्कमा जाने रगतको आपूर्ति अचानक अवरुद्ध हुन्छ वा मस्तिष्कभित्र रक्तस्राव हुन्छ । मस्तिष्कलाई आवश्यक अक्सिजन र पोषण नपुग्दा मस्तिष्कका कोषहरू क्षतिग्रस्त वा नष्ट हुन थाल्छन् । समयमै उपचार नगरेमा यसले स्थायी अपाङ्गता हुन्छ । कतिपय अवस्थामा बिरामीको ज्यानसमेत जान सक्छ ।

मस्तिष्क पक्षाघात मुख्यतः दुई प्रकारका हुन्छन् :

इस्केमिक स्ट्रोक (Ischemic Stroke)

यो सबैभन्दा धेरै हुने प्रकार हो । मस्तिष्कमा जाने रक्तनलीमा जमेको रगत (clot) ले रगतको प्रवाह रोकिन्छ ।

हेमोरेजिक स्ट्रोक (Hemorrhagic Stroke)

यो रक्तनली फुटेर मस्तिष्कभित्र रक्तस्राव हुँदा हुने स्ट्रोक हो । यो कम मात्रामा हुने स्ट्रोक भए पनि बढी खतरनाक हुन्छ ।

कसरी हुन्छ मस्तिष्क पक्षाघात ?

मस्तिष्क पक्षाघात निम्न कारणहरूले हुन सक्छ :

उच्च रक्तचाप

मधुमेह

धुम्रपान र मद्यपान

कोलेस्ट्रोल बढ्नु

मुटुसम्बन्धी रोग

मोटोपना र शारीरिक निष्क्रियता

अत्यधिक तनाव

यी कारणहरूले रक्तनली साँघुरो बनाउने, रगत जमाउने वा जमेको रगत फुटाउने काम गर्छन्, जसले गर्दा स्ट्रोक हुन्छ ।

लक्षणहरू

मस्तिष्क पक्षाघातका लक्षणहरू अचानक देखा पर्छन्, जुन यसप्रकार छन् :

शरीरको एक भाग कमजोर हुनु वा चलाउन नसक्नु

मुख बाङ्गिनु

बोली अस्पष्ट हुनु वा बोल्न गाह्रो हुनु

आँखाले राम्रोसँग नदेख्नु

टाउको दुख्नु र चक्कर लाग्नु

सन्तुलन गुम्नु

यस्ता लक्षण देखिने बित्तिकै बिरामीलाई तुरुन्त अस्पताल लैजानु पर्छ । समयमै उपचार पाएमा ज्यान बचाउन सकिन्छ ।

बच्ने उपायहरू

मस्तिष्क पक्षाघातबाट बच्न निम्न उपायहरू अपनाउन सकिन्छ :

रक्तचाप नियन्त्रणमा राख्ने ।

नियमितरुपमा रक्तचाप जाँच गर्ने र आवश्यक परे औषधि सेवन गर्ने ।

स्वस्थ खानपान अपनाउने ।

नुनिलो, चिल्लो र बोसोयुक्त खाना कम गर्ने ।

फलफूल, सागसब्जी र सन्तुलित आहार खाने ।

नियमित व्यायाम गर्ने ।

दैनिक कम्तीमा ३० मिनेट हिँडडुल वा व्यायाम गर्ने ।

धुम्रपान र मद्यपान त्याग्ने । यी दुबै बानीले स्ट्रोकको जोखिम अत्यधिक बढाउँछ ।

मधुमेह र कोलेस्ट्रोल नियन्त्रण गर्ने ।

नियमित जाँच गरी आवश्यक उपचार गर्ने ।

तौल नियन्त्रणमा राख्ने । मोटोपनाले स्ट्रोकको जोखिम बढाउँछ, त्यसैले तौल सन्तुलित राख्नु महत्वपूर्ण हुन्छ ।

तनाव व्यवस्थापन गर्ने । योग, ध्यान र पर्याप्त आरामले मानसिक तनाव घटाउन मद्दत गर्छ ।

मस्तिष्क पक्षाघात एक आकस्मिक तर रोकथाम गर्न सकिने रोग हो । समयमै लक्षण चिन्नु, तुरुन्त उपचार गराउनु र स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनु नै यसबाट बच्ने मुख्य उपाय हो । जनचेतना बढाएर र नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गरेर यसबाट हुने जोखिमलाई धेरै हदसम्म घटाउन सकिन्छ ।