सघन उपचार कक्षमा काम गर्ने नर्सको जिम्मेवारी

अस्पतालको सघन उपचार कक्ष अर्थात् आईसीयू स्वास्थ्य सेवाको अत्यन्त संवेदनशील र महत्वपूर्ण विभाग हो । यहाँ जीवन र मृत्युबीच संघर्ष गरिरहेका गम्भीर अवस्थाका बिरामीहरूको उपचार तथा निगरानी गरिन्छ । यस्तो ठाउँमा काम गर्ने नर्सहरूको भूमिका अन्य विभागमा काम गर्ने नर्सभन्दा धेरै फरक, चुनौतीपूर्ण र जिम्मेवारीपूर्ण हुने गर्दछ । आईसीयूमा काम गर्ने नर्सलाई केवल बिरामीको हेरचाह गर्ने व्यक्तिका रूपमा मात्र होइन, आकस्मिक अवस्थामा तुरुन्त निर्णय लिन सक्ने दक्ष स्वास्थ्यकर्मीका रूपमा पनि हेरिन्छ ।

सामान्य वार्डमा रहेका बिरामीको अवस्था प्रायः स्थिर हुन्छ । उनीहरूलाई नियमित औषधि, सामान्य निगरानी र आवश्यक सल्लाह पर्याप्त हुन सक्छ । तर सघन कक्षमा रहेका बिरामीहरू अत्यन्त गम्भीर अवस्थामा हुन्छन् । कसैलाई श्वासप्रश्वासमा समस्या हुन्छ, कसैको मुटुको चाल असामान्य हुन्छ भने कसैलाई भेन्टिलेटरको सहायतामा राखिएको हुन्छ । यस्ता बिरामीहरूको अवस्था जुनसुकै बेला बिग्रिन सक्ने भएकाले आईसीयू नर्स चौबीसै घण्टा सतर्क रहनुपर्छ ।

आईसीयूमा काम गर्ने नर्सको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको निरन्तर निगरानी क्षमता हो । बिरामीको रक्तचाप, मुटुको चाल, अक्सिजनको मात्रा, शरीरको तापक्रम, श्वासप्रश्वासको गति लगायतका महत्वपूर्ण संकेतहरू नियमित रूपमा जाँच गरिन्छ । सामान्य वार्डमा केही घण्टाको अन्तरालमा बिरामी हेर्न सकिए पनि सघन कक्षमा भने केही मिनेटमै बिरामीको अवस्था परिवर्तन हुन सक्छ । त्यसैले यहाँ काम गर्ने नर्सले प्रत्येक क्षण सतर्क भएर काम गर्नुपर्छ ।

सघन उपचार कक्षमा आधुनिक प्रविधिको प्रयोग धेरै हुने भएकाले नर्समा प्राविधिक ज्ञान पनि अत्यन्त आवश्यक हुन्छ । भेन्टिलेटर, कार्डियाक मनिटर, सिरिन्ज पम्प, इन्फ्युजन पम्प, अक्सिजन सपोर्ट सिस्टम लगायतका उपकरण सञ्चालन गर्न सक्ने सीप अनिवार्य हुन्छ । कुनै उपकरणमा समस्या आएमा वा बिरामीको अवस्था अचानक बिग्रिएमा तुरुन्त प्रतिक्रिया दिन सक्ने क्षमता आईसीयू नर्समा हुनुपर्छ । अन्य विभागमा काम गर्ने नर्सलाई यति धेरै जटिल उपकरणको प्रयोग दैनिकरूपमा गर्नुपर्ने अवस्था कम हुन्छ ।

सघन कक्षमा काम गर्नु मानसिक रूपमा पनि निकै चुनौतीपूर्ण हुन्छ । यहाँ काम गर्ने नर्सले गम्भीर अवस्थाका बिरामी, आकस्मिक अवस्था, मृत्युको जोखिम तथा बिरामीका आफन्तको भावनात्मक दबाब सामना गर्नुपर्छ । जस्तो अवस्थामा पनि नर्सले धैर्यता, संयमता र आत्मविश्वास कायम राखेर काम गर्नुपर्छ । यही कारण आईसीयूमा काम गर्ने नर्सलाई मानसिक रूपमा बलियो हुन आवश्यक मानिन्छ ।

आईसीयू नर्स र बिरामीबीचको सम्बन्ध पनि विशेष हुन्छ । धेरैजसो बिरामी बोल्न नसक्ने, अचेत वा कमजोर अवस्थामा हुन्छन् । उनीहरूको सरसफाइ, खाना, औषधि, शरीरको अवस्था परिवर्तन गराउनेदेखि लिएर मानसिक रूपमा सान्त्वना दिने कामसम्म नर्सले नै गर्नुपर्छ । कतिपय बिरामी लामो समयसम्म आईसीयूमा बस्ने भएकाले नर्स र बिरामीबीच भावनात्मक सम्बन्धसमेत बन्ने गर्दछ । बिरामीको स्वास्थ्यमा सुधार आउँदा नर्सलाई ठूलो आत्मसन्तुष्टि मिल्छ ।

सघन कक्षमा काम गर्ने नर्सले बिरामीका आफन्तसँग पनि धेरै संवेदनशील भएर व्यवहार गर्नुपर्छ । बिरामीको अवस्था गम्भीर भएकाले आफन्तहरू मानसिक तनावमा हुन्छन् । यस्तो अवस्थामा उनीहरूलाई बिरामीको अवस्थाबारे जानकारी दिने, आश्वस्त पार्ने तथा आवश्यक परामर्श दिने जिम्मेवारी पनि नर्सकै हुन्छ । त्यसैले आईसीयू नर्समा राम्रो संवाद क्षमता र मानवीय संवेदना हुनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ ।

अन्य विभागमा काम गर्ने नर्सको काम समयअनुसार नियमित हुन सक्छ, तर आईसीयूमा भने कामको कुनै निश्चित अवस्था हुँदैन । जुनसुकै बेला आकस्मिक अवस्था आउन सक्छ । रातिको ड्युटी, लामो समयसम्म उभिएर काम गर्नुपर्ने अवस्था तथा लगातार मानसिक तनावका कारण शारीरिक थकान पनि धेरै हुन्छ । तर बिरामीको जीवन बचाउन सफल हुँदा प्राप्त हुने खुसी र सन्तुष्टि निकै ठूलो हुन्छ । यही भावना नै आईसीयू नर्सहरूको प्रेरणाको स्रोत बन्ने गर्दछ ।

सघन कक्षमा चिकित्सक र नर्सबीचको समन्वय पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ । बिरामीको अवस्थाबारे चिकित्सकलाई तुरुन्त जानकारी दिने, उपचार प्रक्रियामा सहयोग गर्ने तथा आकस्मिक अवस्थामा छिटो प्रतिक्रिया दिने काम नर्सले गर्छन् । कतिपय अवस्थामा चिकित्सक आउनुअघि नै प्राथमिक व्यवस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ । त्यसैले आईसीयूमा काम गर्ने नर्समा अनुभव, दक्षता र आत्मविश्वास आवश्यक हुन्छ ।

सघन उपचार कक्षमा काम गर्ने नर्सहरूको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ । उनीहरू बिरामीको जीवन रक्षा गर्ने अग्रपंक्तिका स्वास्थ्यकर्मी हुन् । प्राविधिक ज्ञान, धैर्यता, जिम्मेवारीबोध, संवेदनशीलता र सतर्कताका कारण उनीहरू अन्य विभागमा काम गर्ने नर्सभन्दा फरक देखिन्छन् ।