फोक्सो स्वस्थ राख्न जान्नै पर्ने कुराहरू

मानिसको शरीरमा फोक्सो अत्यन्त महत्वपूर्ण अंग हो । हामीले लिने सासमार्फत शरीरमा अक्सिजन पुर्‍याउने र शरीरभित्रको कार्बनडाइअक्साइड बाहिर निकाल्ने काम फोक्सोले गर्छ । फोक्सो स्वस्थ भए शरीरका अन्य अंगहरूले पनि राम्रोसँग काम गर्न सक्छन् । तर पछिल्लो समय प्रदूषण, धूमपान, धुलोधुवाँ, संक्रमण र अस्वस्थ जीवनशैलीका कारण फोक्सोसम्बन्धी समस्या बढ्दै गएको पाइन्छ ।

पहिले फोक्सोको रोग वा समस्यामा क्षयरोग र दम मात्रै देखिन्थ्यो । अहिले फोक्सोको संक्रमण, एलर्जी, निमोनिया, क्रोनिक अब्स्ट्रक्टिभ पल्मोनरी डिजिज ९ऋइएम्०, फोक्सोको क्यान्सरलगायत समस्या धेरै देखिन थालेका छन् । त्यसैले फोक्सोलाई स्वस्थ राख्न दैनिक जीवनमा केही महत्वपूर्ण कुरामा ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ ।

धूमपानबाट टाढा रहन आवश्यक

फोक्सो बिगार्ने सबैभन्दा ठूलो कारण धूमपान हो । चुरोट, बिँडी, सुर्ती र भेपले फोक्सोलाई बिस्तारै कमजोर बनाउँछ । धूमपान गर्ने व्यक्तिमा दम, ऋइएम्, फोक्सोको संक्रमण र क्यान्सरको जोखिम धेरै हुन्छ । आफैंले मात्रै होइन, अरूले तानेको चुरोटको धुवाँ पनि शरीरका लागि हानिकारक हुन्छ । त्यसैले धूमपान नगर्ने र धुवाँयुक्त स्थानबाट टाढा रहन आवश्यक हुन्छ ।

धुलो र प्रदूषणबाट बच्ने

सहरमा बढ्दो सवारीसाधन, उद्योगधन्दा र सडकको धुलोका कारण वायु प्रदूषण बढ्दै गएको छ । प्रदूषित हावाले फोक्सोमा सिधा असर गर्छ । धेरै समय धुलो वा धुवाँ भएको ठाउँमा बस्दा सास फेर्न गाह्रो हुने, खोकी लाग्ने, छाती भारी हुने समस्या देखिन सक्छ ।

विशेषगरी सडकमा काम गर्ने, निर्माण क्षेत्रमा काम गर्ने र उद्योगमा काम गर्ने व्यक्तिले मास्क प्रयोग गर्नुपर्छ । घरबाहिर निस्कँदा राम्रो गुणस्तरको मास्क लगाउने बानीले फोक्सोलाई धेरै हदसम्म सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ ।

नियमित व्यायाम गर्नु फाइदाजनक

व्यायामले फोक्सोलाई बलियो बनाउँछ । दैनिक हिँड्ने, दौडिने, साइकल चलाउने, योग गर्ने वा हल्का कसरत गर्ने बानीले श्वासप्रश्वास प्रणाली राम्रो हुन्छ । व्यायाम गर्दा शरीरमा अक्सिजनको मात्रा राम्रोसँग पुग्छ र फोक्सोको क्षमता बढ्छ ।

विशेषगरी बिहानको सफा वातावरणमा हिँडडुल गर्दा फोक्सोलाई फाइदा पुग्छ । तर अत्यधिक प्रदूषण भएको समयमा बाहिरी व्यायाम गर्नु उपयुक्त हुँदैन ।

स्वस्थ खानपानमा ध्यान दिनुपर्छ

फोक्सो स्वस्थ राख्न पोषणयुक्त खाना पनि आवश्यक हुन्छ । हरियो सागसब्जी, फलफूल, भिटामिन सीयुक्त खाना, गाजर, अदुवा, बेसार, लसुनलगायत खानेकुराले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन मद्दत गर्छ ।

पर्याप्त पानी पिउँदा शरीर हाइड्रेट रहन्छ र श्वासप्रश्वास प्रणाली राम्रो हुन्छ । अत्यधिक चिल्लो, प्रशोधित तथा जंकफुड खाने बानीले शरीर कमजोर बनाउने भएकाले यस्ता खानेकुरा कम खानु राम्रो मानिन्छ ।

संक्रमणबाट बच्ने

फोक्सोमा संक्रमण लागे निमोनिया, ब्रोङ्काइटिसलगायत समस्या हुन सक्छन् । विशेषगरी चिसो मौसममा रुघाखोकी बढ्ने भएकाले सावधानी अपनाउनुपर्छ । साबुनपानीले हात धुने, भीडभाडमा मास्क प्रयोग गर्ने र बिरामी व्यक्तिबाट केही दुरी कायम गर्ने बानीले संक्रमणबाट बच्न मद्दत गर्छ । बच्चा, वृद्धवृद्धा र दीर्घरोगीहरूमा फोक्सोको संक्रमण छिटो हुने भएकाले उनीहरूको विशेष ख्याल गर्नुपर्छ ।

घरको वातावरण सफा राख्ने

धेरैजसो मानिस घरभित्रको धुवाँबाट पनि प्रभावित हुन्छन् । दाउरा, कोइला वा मट्टितेलको धुवाँले फोक्सोमा असर गर्न सक्छ । भान्सामा राम्रो भेन्टिलेसन हुनुपर्छ । सकेसम्म धुवाँ कम हुने इन्धन प्रयोग गर्नु स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुन्छ । घरमा धुलो धेरै जम्मा हुन नदिने, नियमित सफाइ गर्ने र कोठामा ताजा हावा आउने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ ।

पर्याप्त निद्रा र तनाव नियन्त्रण

तनावले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर बनाउँछ । पर्याप्त निद्रा नपुग्दा शरीर थकित हुने र संक्रमणको जोखिम बढ्ने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले दैनिक ७–८ घण्टा निद्रा आवश्यक मानिन्छ ।

ध्यान, योग, सकारात्मक सोच र नियमित दिनचर्याले मानसिक तनाव कम गर्न मद्दत गर्छ । मानसिक स्वास्थ्य राम्रो हुँदा शारीरिक स्वास्थ्य पनि राम्रो रहन्छ ।

समयमै स्वास्थ्य जाँच आवश्यक

लामो समयसम्म खोकी लाग्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने, छाती दुख्ने, रगतसहितको खोकी आउने वा थकान बढ्ने समस्या देखिए तुरुन्त चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ । कतिपय मानिसले सामान्य खोकी भनेर बेवास्ता गर्दा रोग जटिल बन्न सक्छ । विशेषगरी धूमपान गर्ने व्यक्ति, वृद्धवृद्धा तथा दीर्घरोग भएका व्यक्तिले नियमित फोक्सो परीक्षण गराउनु उपयोगी हुन्छ ।

फोक्सो स्वस्थ राख्न दैनिक जीवनशैलीमा सुधार गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ । धूमपानबाट टाढा रहने, प्रदूषणबाट बच्ने, नियमित व्यायाम गर्ने, स्वस्थ खाना खाने र संक्रमणबाट जोगिने बानीले फोक्सोलाई लामो समयसम्म स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छ ।

सास नै जीवनको आधार हो । त्यसैले फोक्सोको स्वास्थ्यप्रति सचेत हुनु आजको आवश्यकता बनेको छ । समयमै सावधानी अपनाउने हो भने धेरै फोक्सो सम्बन्धी रोगबाट बच्न सकिन्छ ।