हृदयाघातको उपचारपछि ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू

हृदयाघात अर्थात् हार्टअट्याक गम्भीर स्वास्थ्य समस्या हो । हृदयाघात भएपछि तत्काल अस्पताल पुगेर उचित उपचार गर्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ । उपचारपछि बिरामीको अवस्था सामान्य हुँदै गए पनि जोखिम पूर्ण रूपमा समाप्त भएको हुँदैन । त्यसैले हृदयाघातको उपचारपछि पुनः हृदयसम्बन्धी समस्या हुन नदिन जीवनशैली, औषधि, खानपान र नियमित स्वास्थ्य परीक्षणमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।

हृदयाघातपछि सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा चिकित्सकले सिफारिस गरेका औषधि नियमित र सही समयमा सेवन गर्नु हो । कतिपय बिरामीले आफूलाई ठीक महसुस भएपछि औषधि बन्द गर्ने वा मात्रा घटाउने गर्छन्, जुन जोखिमपूर्ण हुन सक्छ । हृदयाघातपछि रगत पातलो बनाउने औषधि, कोलेस्ट्रोल घटाउने औषधि, रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने औषधि वा अन्य आवश्यक औषधि चिकित्सकले तोकेको अवधिसम्म नियमित सेवन गर्नुपर्छ । औषधिको कुनै असर देखिएमा पनि आफैँ औषधि बन्द नगरी चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ ।

हृदयाघातपछि खानपानमा सुधार अत्यन्त आवश्यक हुन्छ । अत्यधिक नुन, चिल्लो, बोसोयुक्त तथा प्रशोधित खानेकुरा कम गर्नुपर्छ । ताजा सागसब्जी, फलफूल, सम्पूर्ण अन्न, दाल, गेडागुडी तथा आवश्यकताअनुसार स्वस्थ प्रोटिनयुक्त खाद्य पदार्थलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । धेरै तेलमा पकाएका, अत्यधिक नुन तथा चिनी भएका खानेकुरा सकेसम्म कम गर्नुपर्छ । खानाको मात्रा पनि आफ्‌नो शरीरको आवश्यकता र चिकित्सक वा पोषणविद्को सल्लाहअनुसार निर्धारण गर्नु उचित हुन्छ ।

त्यसैगरी, नियमित शारीरिक गतिविधि पनि हृदय स्वास्थ्यका लागि महत्वपूर्ण छ । तर हृदयाघातलगत्तै आफूखुसी धेरै व्यायाम गर्नु हुँदैन । चिकित्सकको सल्लाहअनुसार क्रमशः हिँडडुल र शारीरिक गतिविधि बढाउँदै लैजानुपर्छ । सम्भव भएमा कार्डियाक रिह्याबिलिटेसन अर्थात् मुटुको पुनर्स्थापना कार्यक्रम उपयोगी हुन सक्छ । यसले बिरामीलाई सुरक्षित रूपमा शारीरिक सक्रियता बढाउन र दैनिक जीवनमा फर्कन सहयोग गर्छ ।

धूमपान पूर्ण रूपमा त्याग्नुपर्छ । धूमपानले रक्तनलीमा असर पार्नुका साथै पुनः हृदयाघातको जोखिम बढाउन सक्छ । धूमपान गर्ने व्यक्तिले हृदयाघातपछि यसलाई पूर्ण रूपमा छोड्न दृढ प्रयास गर्नुपर्छ । मदिरा सेवन गर्ने व्यक्तिले पनि चिकित्सकसँग परामर्श गरी आवश्यक सावधानी अपनाउनु पर्छ ।

रक्तचाप, मधुमेह र कोलेस्ट्रोल नियन्त्रण हृदयाघातपछि विशेष महत्व राख्छ । यी समस्या भएका बिरामीले नियमित परीक्षण गराई चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ । साथै, शरीरको तौल उचित सीमामा राख्ने, पर्याप्त निद्रा लिने र तनाव व्यवस्थापन गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ ।

हृदयाघातपछि नियमित फलोअप छुटाउनु हुँदैन । चिकित्सकले आवश्यकताअनुसार रक्त परीक्षण, ईसीजी, इकोकार्डियोग्राफी वा अन्य परीक्षण गर्न सुझाव दिन सक्छन् । यस्ता परीक्षणले मुटुको अवस्था र उपचारको प्रभावकारिता मूल्याङ्कन गर्न मद्दत गर्छ ।

यदि उपचारपछि फेरि छातीमा दबाब वा दुखाइ, सास फेर्न गाह्रो हुने, अत्यधिक पसिना आउने, वाकवाकी हुने, चक्कर लाग्ने वा असामान्य कमजोरी जस्ता लक्षण देखिएमा त्यसलाई सामान्य ठान्नु हुँदैन । यस्तो अवस्थामा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्छ ।

हृदयाघातपछि जीवन पहिले जस्तै सामान्य र सक्रिय बनाउन सकिन्छ, तर त्यसका लागि अनुशासन र सावधानी आवश्यक हुन्छ । औषधि नियमित सेवन, स्वस्थ खानपान, चिकित्सकको सल्लाहअनुसार व्यायाम, धूमपान त्याग, जोखिम कारकको नियन्त्रण र नियमित स्वास्थ्य परीक्षणलाई जीवनशैलीको हिस्सा बनाउन सके पुनः हृदयाघातको जोखिम कम गर्न सकिन्छ । हृदयाघातको उपचार अस्पतालमा मात्र होइन, त्यसपछिको स्वस्थ र अनुशासित जीवनशैलीमा पनि निरन्तर रहन्छ ।