नेपालको औषधि व्यवसाय तथा स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा पाँच दशकभन्दा बढी समयदेखि निरन्तर सक्रिय रहँदै आउनुभएका वासुदेवप्रसाद रुंगटा एक सफल व्यवसायी, समाजसेवी तथा प्रेरणादायी व्यक्तित्वका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ । इमान, अनुशासन, सेवाभाव र पारिवारिक मूल्यलाई जीवनको मूलमन्त्र बनाउँदै उहाँले औषधि व्यवसायलाई व्यापारको रूपमा मात्र नभई सामाजिक सेवाको माध्यमका रूपमा अघि बढाउनुभएको छ । स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा उहाँले पुर्याउनु भएको योगदान र समाजप्रतिको समर्पण आज पनि धेरैका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ ।
वि.सं. २००७ साल साउन ७ गते वीरगञ्ज नगरपालिका वडा नं. ९, मिनाबजार, रोड नं. १ मा जन्मिनुभएका वासुदेवप्रसाद रुंगटा व्यावसायिक पृष्ठभूमि भएको परिवारमा हुर्किनुभएको हो । उहाँका बुवा शंकरलाल अग्रवाल र आमा राधादेवी अग्रवाल मेहनती तथा समाजमा प्रतिष्ठित व्यवसायीका रूपमा परिचित हुनुहुन्थ्यो । बाबुआमाले सन्तानलाई इमान, परिश्रम र नैतिकताको शिक्षा दिनुभएको थियो । त्यही संस्कारले उहाँको व्यक्तित्व निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ ।
उहाँले प्रारम्भिक शिक्षा वीरगञ्जस्थित त्रिभुवन माध्यमिक विद्यालयबाट प्राप्त गर्नुभयो । विद्यालय तहको अध्ययन पूरा गरेपछि थप शिक्षाका लागि भारतको बिहार राज्यस्थित दरभङ्गा पुग्नुभयो । अध्ययनका क्रममा विज्ञान विषयमा आइएस्सी सकेपछि एमबिबिएस अध्ययनको लागि प्रवेश परीक्षा दिए पनि अगाडि बढ्ने प्रयास अनुसार अपेक्षित सफलता हासिल गर्न सक्नु भएन । त्यसपछि उहाँले पारिवारिक व्यवसाय र समाजसँग प्रत्यक्ष जोडिएको स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रलाई आफ्नो कर्म बनाउने निर्णय गर्नुभयो ।
वासुदेवप्रसाद रुंगटाले करिब १९ वर्षको उमेरदेखि व्यावसायिक जीवन सुरु गर्नुभएको हो । वि.सं. २०३१ सालतिर औषधि व्यवसायमा प्रवेश गर्नुभएका उहाँ हालसम्म ५१ वर्षभन्दा बढी समयदेखि निरन्तर सक्रिय हुनुहुन्छ । वीरगञ्जको पुरानो तथा विश्वसनीय औषधि पसल भवानी मेडिकलसँग उहाँको जीवन गहिरो रूपमा जोडिएको छ । करिब ६२ वर्षअघि स्थापना भएको भवानी मेडिकलको विकास र विस्तारमा उहाँको योगदान महत्वपूर्ण मानिन्छ । उहाँका दाजु गिरधारी रुंगटाले नेतृत्व गर्नुभएको उक्त संस्थालाई थप व्यवस्थित र सेवामुखी बनाउन उहाँले निरन्तर मेहनत गर्नुभएको छ ।
उहाँका अनुसार पाँच दशकअघि वीरगञ्जमा स्वास्थ्य सेवा क्षेत्र निकै सीमित थियो । त्यसबेला नारायणी अस्पताल प्रमुख स्वास्थ्य संस्था थियो भने औषधि पसलहरूको संख्या पनि अत्यन्त कम थियो । चिकित्सक, अस्पताल र औषधिको पहुँच सीमित रहेको अवस्थामा बिरामीलाई सेवा दिनु चुनौतीपूर्ण काम थियो ।
समयसँगै स्वास्थ्य सेवा क्षेत्र विस्तार हुँदै गयो र औषधि व्यवसाय पनि आधुनिक बन्दै गयो । यही परिवर्तनको यात्रामा वासुदेवप्रसाद रुंगटाले सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्नुभयो । आधुनिक औषधि बिक्री तथा वितरणसम्बन्धी तालिम जनकपुरबाट लिएर उहाँले आफ्नो व्यवसायलाई समयअनुकूल ढंगले अगाडि बढाउनुभयो ।
उहाँको जीवनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको परिवारप्रतिको समर्पण हो । उहाँकी धर्मपत्नी पुनमदेवी रुंगटा हाल स्वर्गीय हुनुहुन्छ । पुनमदेवी धार्मिक, सहयोगी र परिवारप्रति समर्पित महिला हुनुहुन्थ्यो । घरपरिवारको व्यवस्थापनदेखि लिएर मेडिकल व्यवसायमा समेत उहाँले महत्वपूर्ण सहयोग पुर्याउनुभएको थियो । वासुदेवप्रसाद रुंगटा आज पनि आफ्नी जीवनसाथीको योगदानलाई उच्च सम्मानका साथ स्मरण गर्नुहुन्छ । उहाँका अनुसार जीवनका कठिन र चुनौतीपूर्ण दिनहरूमा पुनमदेवीको साथ र सहयोगले निरन्तर अगाडि बढ्न प्रेरणा दिएको थियो ।
उहाँका एक छोरी र तीन छोरा छन् । जेठी छोरी जीनी गोयर हाल भारतको लखनउमा परिवारसहित बसोबास गर्दै आउनुभएको छ । हक्की र बोल्ड स्वभावका उहाँका जेठो छोरा प्रभात रुंगटा नेपाली औषधि क्षेत्रमा सफल व्यवसायीका रूपमा परिचित हुनुहुन्छ । उहाँ हाल मारुती फर्माका प्रबन्ध निर्देशकको जिम्मेवारीमा रहँदै कुसल व्यावसायिक क्षेत्रको नेतृत्व गरिरहनुभएको छ । व्यावसायिक व्यवस्थापन र नेतृत्व क्षमताका कारण उहाँले आफ्नो क्षेत्रमा छुट्टै पहिचान समेत बनाउन सफल हुनुभएको छ । फर्मा क्षेत्रका नेपाली र छिमेकी देशका उद्योगीबीच प्रभात रुंगटा निकै लोकप्रिय व्यवासायीको रुपमा स्थापित समेत हुनुहुन्छ ।
माइलो छोरा प्रकाश रुंगटा व्यावसायिक क्षेत्रमा उच्च जिम्मेवारका साथ काठमाडौंको तीनकुनेस्थित डाबर नेपालमा फाइनान्स हेडका रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ । बुवा वासुदेवका अनुसार छोरा प्रकाश धेरै सुन्ने र कम बोल्ने स्वभावको हुनुहुन्छ । उहाँले वित्तीय व्यवस्थापन र संस्थागत नेतृत्वमा हासिल गरेको सफलता परिवारका लागि निकै ठूलो गर्वको विषय बनेको बुवा वासुदेव बताउनुहुन्छ ।
कान्छा छोरा प्रविन रुंगटा भने बाबुको पदचाप पछ्याउँदै औषधि व्यवसायमै सक्रिय हुनुहुन्छ । विगत १५ वर्षदेखि उहाँले भवानी मेडिकल हलमा आबद्ध रहँदै व्यवसाय सञ्चालनमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ । बाबुले जीवनभर आर्जन गरेको अनुभव, मूल्य र व्यावसायिक संस्कारलाई निरन्तरता दिने काम प्रविन रुंगटाले गरिरहनुभएको छ । यसले भवानी मेडिकलको भविष्यलाई थप बलियो बनाएको जेठो छोरा प्रभात रुंगटाको भनाइ छ ।
वासुदेवप्रसाद रुंगटाको परिवारमा हाल तीन जना नाति र चार जना नातिनी रहेका छन् । नयाँ पुस्ताले पनि शिक्षा, अनुशासन र संस्कारलाई महत्व दिएको देख्दा उहाँ अत्यन्त खुशी हुनुहुन्छ । आफ्ना बाबुआमाले दिएको संस्कार आफूले पालन गरेको र त्यही संस्कार आफ्ना सन्तान तथा नातिनातिनाले पनि आत्मसात गरिरहेको देख्दा उहाँलाई जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि प्राप्त भएको अनुभूति हुन्छ ।
सामाजिक जीवनमा पनि उहाँ उत्तिकै सक्रिय रहनुभएको छ । उहाँको विचारमा मन्दिरमा गएर पूजा गर्नु मात्र धर्म होइन । आफ्नो जिम्मेवारी निष्ठापूर्वक पूरा गर्नु, बिरामी र सेवाग्राहीको सेवा गर्नु तथा समाजका लागि उपयोगी काम गर्नु नै सच्चा धर्म हो भन्ने सोचका कारण उहाँले स्वास्थ्य सेवालाई जीवनको प्रमुख साधना बनाउनुभएको छ ।
उहाँको दैनिकी अत्यन्त अनुशासित छ । बिहान ६ बजे उठ्ने र राति १० बजे सुत्ने बानी उहाँले वर्षौंदेखि कायम राख्नुभएको छ । नियमित दिनचर्या, सन्तुलित खानपान, निरन्तर सक्रियता र सकारात्मक सोचका कारण हालसम्म कुनै गम्भीर रोगले आफूलाई नछोएको उहाँ बताउनुहुन्छ । मन्द मुस्कानका साथ उहाँ कुराकानीमा गफिँदै भन्नुहुन्छ, “मेरा छोराहरू दैनिक प्रेसरको औषधि सेवन गर्छन् । म बुढो “बा” भने बिहान ९ बजेबाट राति ९ बजेसम्म दैनिकरुपमा १२ घण्टा बिरामीहरूलाई औषधि वितरण गर्ने गर्छु ।” ७४ वर्षभन्दा बढी उमेरमा पनि आफूलाई ४०–४५ वर्षको व्यक्ति जस्तै ऊर्जावान महसुस गर्नुको रहस्य यही जीवनशैली भएको उहाँको भनाइ छ ।
जीवनभरको अनुभवबाट उहाँले सिकेको सबैभन्दा ठूलो पाठ भनेको परिवार, संस्कार, परिश्रम र सेवाभाव नै सफल जीवनका आधारस्तम्भ हुन् भन्ने ज्ञान नै हो । बिरामीको सेवाबाट प्राप्त हुने आत्मीयता, सम्मान र आशीर्वादलाई उहाँ कुनै पनि आर्थिक उपलब्धिभन्दा ठूलो मान्नुहुन्छ । पाँच दशकभन्दा बढी समय स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रमा समर्पित वासुदेवप्रसाद रुंगटाको जीवनयात्रा संघर्ष, सेवा, समर्पण र पारिवारिक मूल्यको अनुपम सुन्दर उदाहरण हो । उहाँको योगदानले स्वास्थ्य सेवा क्षेत्रलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण समाजलाई प्रेरणा प्रदान गरिरहेको छ । युवा पुस्ताको लागि त झन् यो प्रेरणाको मार्गदर्शन हुनेछ ।
