‘आँखा स्वस्थ भए मात्र संसारलाई स्पष्ट रूपमा हेर्न सकिन्छ’

आँखा हाम्रो शरीरको अत्यन्त महत्वपूर्ण अंग हो । संसारलाई हेर्न, पढ्न, काम गर्न, मानिस तथा वस्तु पहिचान गर्न र दैनिक जीवनका अधिकांश गतिविधि सहज रूपमा सञ्चालन गर्न आँखाको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । आँखाले दिने दृष्टि कमजोर हुँदै जाँदा व्यक्तिको दैनिक जीवन, काम गर्ने क्षमता र आत्मनिर्भरतालाई समेत असर पर्न सक्छ । त्यसैले आँखाको स्वास्थ्यबारे सही जानकारी राख्नु र समयमै यसको हेरचाह गर्नु अत्यन्त आवश्यक छ ।

आँखासम्बन्धी धेरै समस्या सुरुवाती अवस्थामा सामान्य जस्तो देखिन सक्छ । आँखामा थकान, पोल्ने, चिलाउने, पानी आउने वा केही समय धमिलो देखिने समस्यालाई धेरैले सामान्य मानेर बेवास्ता गर्ने गर्छन् । तर यस्ता लक्षणका पछाडि दृष्टिसम्बन्धी गम्भीर समस्या पनि हुन सक्छ । त्यसैले आँखामा असामान्य परिवर्तन देखिएमा आफैं औषधि प्रयोग गर्नुको सट्टा नेत्ररोग विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुपर्छ ।

आजको समयमा मोबाइल फोन, कम्प्युटर, ट्याबलेट तथा अन्य डिजिटल उपकरणको प्रयोग अत्यधिक बढेको छ । लामो समयसम्म स्क्रिनमा हेर्दा आँखा सुख्खा हुने, पोल्ने, चिलाउने, टाउको दुख्ने तथा आँखामा थकान महसुस हुने समस्या देखिन सक्छ । त्यसैले डिजिटल उपकरण प्रयोग गर्दा बीचबीचमा आँखालाई आराम दिनु आवश्यक हुन्छ । पर्याप्त प्रकाशमा बसेर स्क्रिन प्रयोग गर्ने, स्क्रिनको दूरी उचित राख्ने र लगातार लामो समयसम्म नहेर्ने बानीले आँखालाई आराम दिन सहयोग गर्छ ।

बालबालिकाको आँखाको स्वास्थ्यमा पनि विशेष ध्यान दिनुपर्छ । बच्चाले टाढाको वस्तु स्पष्ट नदेख्ने, किताब वा मोबाइल धेरै नजिक ल्याएर हेर्ने, टेलिभिजन नजिकै गएर हेर्ने, बारम्बार आँखा मिच्ने वा पढ्दा टाउको बाङ्गो पार्ने जस्ता व्यवहार देखाएमा दृष्टिसम्बन्धी समस्या हुन सक्छ । यस्ता संकेतलाई सामान्य ठानेर बस्नु हुँदैन । समयमै आँखाको परीक्षण गराएमा धेरैजसो दृष्टिसम्बन्धी समस्या पहिचान तथा व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ ।

उमेर बढ्दै जाँदा आँखासम्बन्धी विभिन्न रोगको जोखिम पनि बढ्न सक्छ । मोतीबिन्दु, ग्लुकोमा, आँखाको पर्दासम्बन्धी समस्या तथा मधुमेहका कारण आँखामा हुने असरजस्ता समस्याले दृष्टिमा गम्भीर असर पार्न सक्छन् । विशेषगरी मधुमेह र उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले नियमित रूपमा आँखाको परीक्षण गराउनु महत्वपूर्ण हुन्छ । कतिपय अवस्थामा आँखाको परीक्षणबाट शरीरमा रहेका अन्य स्वास्थ्य समस्याबारे समेत संकेत प्राप्त हुन सक्छ ।

आँखाको स्वास्थ्यका लागि खानपानमा पनि ध्यान दिनुपर्छ । हरियो सागसब्जी, विभिन्न प्रकारका फलफूल, गेडागुडी, सम्पूर्ण अन्न तथा पोषणयुक्त खानेकुरा नियमित रूपमा खानुपर्छ । पर्याप्त पानी पिउने, धूम्रपानबाट टाढा रहने र स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने बानीले समग्र स्वास्थ्यसँगै आँखाको स्वास्थ्यमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्छ ।

आँखामा चोट लाग्न सक्ने काम गर्दा सुरक्षात्मक चस्माको प्रयोग गर्नु आवश्यक हुन्छ । धुलो, धुवाँ तथा रसायनको प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट आँखालाई जोगाउनु पर्छ । आँखामा कुनै वस्तु परेमा हातले जोडसँग मिच्नु हुँदैन । आँखामा चोट लागेमा वा अचानक दृष्टि कम भएमा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर विशेषज्ञको परामर्श लिनुपर्छ ।

आँखाको स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी हुनुको मुख्य उद्देश्य रोग लागेपछि मात्र उपचार खोज्नु होइन, रोगबाट बच्ने र समस्या भएमा समयमै पहिचान गर्ने हो । नियमित आँखा परीक्षणले धेरै समस्या प्रारम्भिक अवस्थामै पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ । विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, मधुमेह भएका व्यक्ति तथा दृष्टिसम्बन्धी समस्या भएका व्यक्तिले नियमित परीक्षणलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ ।

आँखा स्वस्थ भए मात्र संसारलाई स्पष्ट रूपमा हेर्न सकिन्छ । त्यसैले आँखाको स्वास्थ्यलाई आफ्‌नो समग्र स्वास्थ्यको महत्वपूर्ण हिस्सा मानेर नियमित हेरचाह गर्नुपर्छ । आँखामा देखिएका साना–साना परिवर्तनलाई बेवास्ता नगर्ने, स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने र आवश्यक समयमा नेत्ररोग विशेषज्ञसँग परामर्श लिने बानीले दृष्टि जोगाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । आँखाको उचित हेरचाह आजको आवश्यकता मात्र होइन, उज्यालो र आत्मनिर्भर भविष्यका लागि गरिएको महत्वपूर्ण लगानी पनि हो ।