पछिल्लो समय नेपालमा मेडिकल क्षेत्रले ठूलो फड्को मारेको छ । प्रविधिको विकाससंँगै यस क्षेत्रको आकर्षण समेत बढ्दै गएको छ । विगतका बर्षहरुमा जटिल तथा दिर्घकालिन रोगको लागि विदेश सम्म धाउनुपर्ने बाध्यता थियो । तर मेडिकल क्षेत्रको विकास र आयामसंँगै यहीं पनि दक्ष चिकित्सकहरु उत्पादन हुन र स्थापित हुन थालेका छन । केही चिकित्सकहरु विदेशबाट अध्ययन गरेर नेपालमा सेवा दिईरहेका छन त केही चिकित्सकहरु नेपालमै अध्ययन गरेर पनि जटिल तथा दिर्घरोगहरुको उपचार दक्ष भईसकेका छन् ।
विशिष्ट सेवा अन्तर्गत पर्ने मुट, कलेजो, फोक्सो, मृगौला, टाउकाको सर्जरी लगायतका सेवाहरु नेपालमा नै दिएपछि केही हदसम्म नेपालीहरुको विदेश जाने बाध्यता कम भएको छ । हाम्रो सबै अंगहरुका महत्व, काम फरक फरक भएपनि न्युरोलोजी तथा कार्डियोलोजीको पनि उत्तिकै महत्व छ । यस न्युरोलोजी बिषयमा पनि नेपालमा दक्ष चिकित्सकहरु उत्पादन भईसकेका छन । तर यतिले मात्र आवश्यकता परिपुर्ति हुन सकेको छैन । यसमध्ये विराटनगरमा रही सेवा दिदैं आउनु भएका वरिष्ठ न्युरोलोजी डा.बिरेन्द्र कुमार बिष्ट स्थापित चिकित्सक हुनुहुन्छ ।
मिजासिलो एवं सरल स्वभावका बरिष्ठ न्युरोलोजी डा.बिरेन्द्रकुमार बिष्टले आफ्नै नेतृत्वमा स्थापना गर्नुभएको न्युरो, कार्डियो मल्टिस्पेसियालिटी अस्पताल बिराटनगरमा सेवारत हुनुहुन्छ । स्वास्थ्य क्षेत्र संगै अन्य विभिन्न सामाजिक संघसंस्थाको समेत नेतृत्व गर्दै आहिरहनु भएको छ । स्वास्थ्य क्षेत्रमा निरन्तर सेवा गर्नुभएका सामाजिक व्यक्तित्व डा.बिरेन्द्रकुमार बिष्ट सँग उहाँको पेशागत जीवन सँग रहेर पत्रकार वागमती श्रेष्ठले गर्नु भएको रोचक तथा सन्देशमूलक कुराकानीको सारसंक्षेप ।
नेपालमा न्युरोलोजी साइन्सको संस्थागत विकास, जनशक्ति र सेवाको अवस्था कस्तो देख्नु हुन्छ ?
नेपालमा न्युरोलोजी साइन्सको संस्थागत विकास अति सुस्त गतिमा बढिरहेको छ । यसमा धेरै सुधारको आवश्यकता रहेको मैले महसुस गरेको छु । न्युरोलोजी साइन्समा जनशक्ति पर्याप्त मात्रामा भएको छैन । तर यसका रोगीहरु भने गुणात्मक रुपमा बढिरहेका छन । विशेषज्ञ सेवा प्रदान गर्ने दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्नुमा राज्यको अहम भूमिका हुन्छ । तर राज्यको तर्फबाट यस क्षेत्रमा चासो दिएको पाईदैन । तर राज्यले विशेष व्यवस्था निर्माण गरी दक्ष जनशक्ति पर्याप्त मात्रामा उत्पादन गर्ने र हाल विकराल रुपमा देखापरेको न्युरोलोजी सम्बन्धि रोगलाई समयमै उपचार गर्न सकिने कुरामा म विश्वस्त छु । यो मेरो पेशागत अनुभव पनि हो । विशेषज्ञ सेवा प्रदान गर्न दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्ने सन्दर्भमा नीजि क्षेत्रका साधन श्रोत सम्पन्न स्वास्थ्य संस्थाहरुलाई जिम्मेवार बनाउन सकिएको अवस्थामा अझ प्रभावकारी हुने महसुस गरेको छु । त्यसैले पनि न्युरोलोजी साईन्समा पर्याप्त मात्रामा जनशक्ति उत्पादन गर्न जरुरी छ ।
पूर्वी नेपालमा रही विधागत र संस्थागत विकासमा आफूलाई समर्पित गर्दै गर्दा देशको नीति र सहयोग कस्तो पाउनु भएको छ ?
न्युरोलोजी सम्बन्धी विरामीहरु दिनानुदिन बढीरहेको सन्दर्भमा राज्यको तर्फबाट रोकथाम र निदानको लागि भएका पहलहरु पर्याप्त छैनन् । म विगत करिब २३ वर्षदेखि पूर्वी नेपालमा न्युरोलोजी सेवामा समर्पित भई अविच्छिन्न रुपमा कार्यरत रही आएको छु र नेपाल सरकारको तर्फबाट न्युरोलोजी सेवा सम्बन्धि नीतिगत सुधार हुनुपर्ने खाँचो टड्कारो रुपमा मैले महसुस गरेको छु । यसका साथै न्युरोलोजी साइन्स सम्बन्धमा समय समयमा अन्तराष्ट्रिय स्तरमा हुने गरेका सेमिनार र गोष्ठीहरु नेपाल भित्र पनि आयोजना गर्न सके विज्ञहरुको सल्लाह सुझावलाई अवलम्बन गर्न सहज हुने र प्रभावकारी उपचार पद्धतिको विकास हुने कुरामा म विश्वस्त छु ।
नेपालमा पछिल्लो समय न्युरो साइन्सको विकासक्रमको गति देख्दा कस्तो महसुुस गर्नु भएको छ ?
न्युरोलोजी साइन्स सम्बन्धमा मेरो विचारमा भन्नु पर्दा यो विधा राज्यको प्राथमिकताको क्षेत्रमा परेको देखिदैन । राज्यको तर्फबाट विशेषज्ञ जनशक्ति उत्पादनमा विशेष गरी बढवा दिनुपर्ने देखिन्छ । देशमा विज्ञ जनशक्ति भएमा दिनानुदिन बढ्दै गएको न्युरोलोजीका रोगीहरुलाई सहज र सरल ढंगबाट उपचार सम्भव हुने मैले महसुस गरेको छु । यसो भन्दै गर्दा तपाईले भनेजस्तै नेपालमा पछिल्लो समय न्युरो साइन्स भित्र विकासक्रमको गतिमा जनशक्ति र सेवा बिस्तार देशका प्रमुख शहरहरुमा देख्दा अवश्य पनि धेरै खुसी महसुस गरिरहेको छु । जुनबेला मेरो नेतृत्वमा काठमाडौं बाहिर न्युरोलोजी साइन्स सम्बन्धि सेवा सुरु गर्दा मेरा साथीहरु अचम्म पर्नु हुन्थ्यो । आज यस बिद्याको बिकास यसरी नेपालभरि सेवा बिस्तार भएको देख्न पाउदा म धेरै खुसी र उत्साहित पनि छु । जहाँ सम्म काठमाडौं बाहिर न्युरोलोजी साइन्सको सेवा बिस्तार गर्न सकिन्छ भन्ने मेरो सोच र सपना पुराभएको मैले महसुस गरेको छु ।
विज्ञको तर्फबाट यस बिषयमा तपाईका सल्लाह सुझाव ?
हाल देशको राजनैतिक एवं प्रशासनिक क्षेत्रमा राज्यले गरेको परिवर्तनलाई हेर्दा म धेरै आशावादी छु कि आउने समयमा नेपालमा न्युरोलोजी साइन्स र न्युरोलोजी सेवाको विस्तार एवं विकास दीर्घकालीन र दीघो रुपमा हुनेछ । यसका साथै यो रोग सम्बन्धि सर्वसाधारणमा रहेको भ्रमलाई हटाउन विभिन्न जनचेतनामुलक कार्यक्रमहरु स्थानीय स्तरबाट संचालन गरिनु पर्छ जस्तो मलाई लाग्दछ । यस क्षेत्रमा समर्पित पेशाकर्मीहरु र विशेषज्ञ उपचार प्रदान गर्दै गरेका अस्पतालहरुलाई राज्यले गर्ने व्यवहार र हेर्ने
दृष्टिकोणमा आमुल परिवर्तनको खाँचो महसुस गरेको छु । आशा छ अपेक्षाकृत रुपमा सुधार भई यस प्रकारका रोगीहरुले पाउने सेवा र सुविधामा हामीले अझ राम्ररी सेवा प्रदान गर्न सक्ने छौं भन्ने मैले विश्वास लिएको छु । साथै मिडियाले पनि यसै गरी बेलाबखत स्वास्थ्य क्षेत्रका यस्ता महत्वपूर्ण विषयलाई स्थान दिनुभएमा धेरै राम्रो हुने थियो ।
