विकट गाउँमा स्वास्थ्य सेवा दिँदै पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिका

रुकुमपूर्व । रुकुमपूर्वको पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिका-१ मैकोटकी सलिना घर्ती गाउँमा पहिलोपटक भिडियोमार्फत् गर्भजाँच गराउन पाउँदा दङ्ग पर्नुभयो । भिडियो एक्सरे मेसिनसहित गाउँमै आएका चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी र जनप्रतिनिधिले गर्भजाँच गर्दा घर्ती खुसी हुनुभयो ।

पैतीस हप्ता छ दिन पुगेको गर्भ पहिलोपटक भिडियो एक्सरेमार्फत् जाँच गराउनुभएकी घर्तीलाई घरआँगनमै यसरी सेवा पाउँला भन्ने लागेको थिएन रे । घरदैलोमै सेवा दिने सरकारको कार्यक्रमले असाध्यै सजिलो बनाएको उहाँले बताउनुभयो ।

पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिका-२ की जोगनसरा विकले पनि आफ्नो पहिलो गर्भजाँच गाउँमै आएको चिकित्सकको टोलीसँग गराउनुभयो । “भिडियो एक्सरे गरेर गर्भजाँच गर्न पाएँ”, विकले भन्नुभयो, “कुन-कुन बेला के गर्ने के नगर्ने भनेर पनि सिक्न पाएँ ।” नियमित गर्भ जाँच, खानेकुराको व्यवस्थालगायतका कुरा गाउँमा आएको स्वास्थ्य टोलीले सिकाएको उहाँले जनाउनुभयो ।

पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकाले सञ्चालन गरेको उपाध्यक्ष स्वास्थ्य कार्यक्रमअन्तर्गत ‘गर्भवतीसँग उपाध्यक्ष कार्यक्रम’ लिएर गाउँ–गाउँमा गर्भवती खोज्दै जनप्रतिनिधि, चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मी दुर्गम गाउँमा पुग्ने गरेका छन् । गाउँपालिका उपाध्यक्ष भूपेन्द्रा बुढा, डा मिलन मल्ल, स्वास्थ्य शाखा प्रमुख समिर गिरीसहितको टोली गर्भवती महिलाको जाँच गर्दै गाउँ–गाउँमा पुगेको हो ।

गाउँपालिका उपाध्यक्ष बुढाले आर्थिक वर्ष २०७९÷८० को नीति तथा कार्यक्रममा गर्भवतीसँग उपाध्यक्ष कार्यक्रम समावेश गरेर बजेटसमेत विनियोजन गरेको बताउनुभयो । दुर्गम गाउँमा नजिकमा स्वास्थ्य संस्था नहुने, गर्भजाँच झनै न्यून मात्रामा हुने कुरालाई मध्यनजर गर्दै यो कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको उपाध्यक्ष बुढाले बताउनुभयो । जनताको नजिकको सरकार हुनुको नाताले उहाँहरूको स्वास्थ्यसँगै अन्य सवालमा साक्षात्कार गर्न पनि यस कार्यक्रमले टेवा पु¥याइरहेको उहाँको भनाइ छ ।

“कतिपयलाई नियमित गर्भजाँचबारे थाहा नै छैन, भिडियो जाँच सेवा त झन् परको कुरा भयो”, उपाध्यक्ष बुढाले भन्नुभयो, “गर्भवती दिदी–बहिनी, आमाहरू खोजेर स्वास्थ्य जाँच गर्दै जाँदा कार्यक्रम एकदमै प्रभावकारी भइरहेको छ ।” स्वास्थ्य सुविधा अभावमा गर्भजाँच गर्न नपाएर आमा र बच्चाको ज्यान जोखिममा नपरोस् भनेर यस्तो कार्यक्रम गरिएको हो । गाउँपालिकाले चालु आवमा गर्भवतीसँग उपाध्यक्ष कार्यक्रमका लागि रु १० लाख विनियोजन गरेको छ ।

गाउँसभाले पास गरेको सहिद स्मृति कार्यक्रमअन्तर्गतको उपाध्यक्षसँग स्वास्थ्य कार्यक्रमका लागि नीति, कार्यविधि र निर्देशिका बनाएर, कर्मचारी व्यवस्थापन गरेपछि करिब दुई महिना पहिला यो कार्यक्रम गाउँ–गाउँमा सञ्चालन भएको हो । गर्भवतीसँग उपाध्यक्ष कार्यक्रममार्फत् गाउँ पुग्नुभएका डा मल्लले अधिकांश गर्भवती महिलाले गर्भजाँच नै गराएर घरमै सुत्केरी हुने गरेको पाइएको बताउनुभयो । करिब ४० प्रतिशत गर्भवतीले मात्र स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी गराउने गरेको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो ।

डा मल्लले दुई महिनायता गाउँपालिकाको १४ वटै वडामा पुगेर एक सय २१ गर्भवतीको भिडियो एक्सरे, स्वास्थ्य जाँच र परामर्श सेवा दिएको जानकारी दिनुभयो । “केहीको अवस्था सामान्य नै छ”, डा मल्लले भन्नुभयो, “बच्चा उल्टो अवस्थामा रहेको, सालनाल तल झरेको पनि भेटिएकाले सुत्केरी हुने बेलामा सुविधासम्पन्न अस्पतालमा जान परामर्श दिएका छौँ ।” गर्भावस्थामा पु¥याउनुपर्ने ध्यान, खानपान, हेरविचारलगायतका कुरा सिकाएर आवश्यकतानुसार केही औषधि पनि गर्भवतीलाई दिइएको छ ।

यसै कार्यक्रमबाट एक सय ५० महिलाको निःशुल्क स्वास्थ्य बीमासमेत गरिएको डा मल्लले बताउनुभयो । स्वास्थ्य संस्थामा आएर नियमित गर्भजाँच गरेमा मात्र निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा गरिदिने व्यवस्था भएकाले स्वास्थ्य संस्थामा आउनेको सङ्ख्यामा वृद्धि हुने विश्वास उहाँले गर्नुभयो ।

गर्भवतीसँग उपाध्यक्ष कार्यक्रमअन्तर्गत गाउँपालिकाले स्वास्थ्य संस्थामा छोरी जन्मेमा निःशुल्क बीमा गरिदिने व्यवस्था गरेको छ । गर्भजाँच गराएको वर्ष र स्वास्थ्य संस्थामा छोरी जन्मेको वर्षमा गाउँपालिकाले परिवारका पाँच जना सदस्यको निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा गरिदिने व्यवस्था गरेको छ । यस कार्यले स्वास्थ्य संस्थामा सर्वसाधारणको पहुँच वृद्धि गर्ने देखिएको छ ।

यसका साथै यस कार्यक्रमले घरेलु हिंसा, लैङ्गिक हिंसा, यौन हिंसामा परेकाहरूका लागि चेलीसँग उपाध्यक्ष कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरिरहेको छ । यसका लागि गाउँपालिका उपाध्यक्षसँग सिधा सम्पर्क हुने गरी हटलाइन नम्बर सेवा सञ्चालन भएको छ भने थप परामर्श तथा आर्थिक सहयोगका पनि गर्न सकिने जनाइएको छ । रासस