ईन्डोस्कोपी प्रविधि र प्रयोग

ईन्डोस्कोपी :

ईन्डोस्कोपी प्रविधि शरीरको भित्री भागलाई सिधा नजर Direct Visualization ले हेर्ने जुनसुकै पद्धतिलाई भनिन्छ । मुखबाट छिराएर गन Esophageo Gastro Duodenoscopy, दिसाघरबाट छिराएर गरिने colonoscopy, नाकबाट छिराएर गरिने Naso Pharyngo laryngoscopy अथवा पेटमा प्वाल बनाएर गरिने सबै इण्डोस्कोपी प्रविधिमा पर्दछन ।

इतिहास :
आधुनिक पद्धति आजभन्दा १७० वर्ष अगाडि शुरु भएको मान्न सकिन्छ । त्यो बेलाको प्रविधि बिजुलीको अभावमा मौरीको चाकाको मैनबत्ती Bee wax candle को उज्यालोमा पाठेघरको मुख पिसाबको नली/ थैली हेर्र्नको लागि पालिस गरिएको चांँदी -Highly Polished Silver को ऐनामा उज्यालो पारेर हेर्ने गरिन्थ्यो । प्रविधिका विकास हुँदै आउँदा आजभन्दा ५० वर्ष अगाडी Video endoscope को विकास भयो,जसले गर्दा शरीर भित्रको अंगको चित्र/चलचित्र TV Screen मा हेर्न मिल्ने भयो । यो प्रविधिको विकास भएसँगै ईन्डोस्कोपी रोग चिन्न मात्र नभई रोगको निदानमा पनि प्रयोग हुन थाल्यो ।

कस्ता व्यक्तिलाई ईन्डोस्कोपीको आवश्यकता पर्दछ ?
धेरै नै Broad Term भएका हुनाले कस्तो व्यक्तिलाई आवश्यकता पर्दछ भन्दा पनि सबैथरी व्यक्तिलाई आवश्यकता अनुसार सबैथरी पद्धतिको जरुरत पर्न सक्छ । इण्डोस्कोपीमा दक्ष प्रविधिको भूमिका इण्डोस्कोपी पद्धति जहिले पनि Operator Dependent पद्धति हो । ईन्डोस्कोपी जहिले पनि दक्ष चिकित्सक र सहायक नभई गर्न पनि संिँकदैन । हुन त तालिम प्राप्त दक्ष चिकित्सक बाहेक अरुले इण्डोस्कोपी गर्दा पनि गर्दैन तर यो बाहेक ईन्डोस्कोपी मेसिन कत्तिको राम्रो छ, कत्तिको Maintain छ । बिरामीले डाक्टरले भनेको नियम मानेको छ/छैन, पूर्व तयारी कस्तो छ यो सबै कुराले अहम भूमिका खेल्दछ । ईन्डोस्कोपी कत्ति पटकसम्म गर्न सकिन्छ ? Non Radiation procedure (विकिरणमुक्त पद्धति) भएका कारण इण्डोस्कोपी दक्ष चिकित्सक/ प्राविधिकको हातमा धेरै नै सुरक्षित पद्धति हो ।

त्यसैले आवश्यकता अनुसार जति पटक पनि गर्न सकिन्छ । तर गर्नु अगाडि डाक्टर / प्राविधिकले भनेको कुरा मान्ने र त्यही अनुसार पूर्व तयारी गर्नाले ईन्डोस्कोपी पद्धतिलाई धेरै सुरक्षित र आरामदायी बनाउन सकिन्छ । ईन्डोस्कोपीको प्रयोग ईन्डोस्कोपी प्रविधि हाल आएर रोगको पहिचान मात्र नभई निदान गर्न पनि सकिने पद्धतीमा विकास भईसकेको छ । ग्यासट्रइटिस, अल्सर, कब्जियत, क्यान्सर, कुनै मासु पलाएको, रगत बान्ता हुने, रगत दिसा हुने, पेट दुख्ने, छाती पोल्ने, मुखमा अमिलो पानी आउने, पेट भारी हुने, अपच हुने जस्ता विभिन्न समस्या देखिएमा इण्डोस्कोपी पद्धति अपनाउँदा रोगको पहिचान हुने संभावना रहन्छ । यो बाहेक भित्रको कुनै पलाएको मांसपेशीको जाँच, खाद्यनलीमा जेलिएको नशा बाध्ने काम पनि ईन्डोस्कोपीबाट गर्न सकिन्छ ।

लेखक डा.सन्दीप पाण्डे भरतपुर अस्पताल तथा चितवन मल्टीसुपरस्पेशलिटी गाष्ट्रो केयर सेन्टर, भरतपुरमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।