‘रोगभन्दा समाजसँग लड्न निकै चुनौतीपूर्ण’

जनकपुरधाम । धनुषाको तारापट्टी सिर्सिया निवासी शोभा मण्डल एचर्आभी एड्सबाट सङ्क्रमित भएको १५ वर्षभन्दा बढी भएको छ । योबीचमा उहाँका सङ्क्रमित श्रीमान्को ज्यान गयो ।

भारतको दिल्लीमा काम गर्ने क्रममा श्रीमान्बाट सङ्क्रमित भएको बताउने शोभा श्रीमान् गुमेपछिको पीडाभन्दा समाजले गरेको तिरस्कारले आफू पटकपटक मरेर बाँचिरहेको बताउनुहुन्छ ।

“श्रीमान् सङ्क्रमणको केही वर्षमै बित्नुभयो तर म बाँचेर पनि पलपल मरिरहेकी छु”, शोभाले भन्नुभयो, “रोगसँग त औषधि सेवन गरेर लडिरहेकी छु तर समाजसँग लड्न निकै चुनौतीपूर्ण हुँदोरहेछ ।”

शोभाका अनुसार विगत १५ वर्षदेखि एचआईभी एड्सविरुद्धको एआरभी औषधि नियमित सेवन गरिरहेकाले जोखिमपूर्ण स्वास्थ्य समस्याबाट गुज्रिनुपरेको छैन । जसले आफ्नो जीविकोपार्जनका लागि काम गरिखान सजिलो छ । तर सङ्क्रमित भएको थाहा पाएपछि काम नपाउने समस्याले उहाँलाई सताउन छोडेको छैन ।

“१५ वर्षअघि सङ्क्रमणका कारण श्रीमान् बितेपछि मलाई र मेरो एउटा छोरालाई घरबाट निकालियो । छोरालाई सङ्क्रमण छैन तर मलाई सङ्क्रमण भएको थाहा पाएदेखि औषधि सेवन गर्न थालेकाले खासै समस्या छैन । समस्या मलाई हेर्ने दृष्टिकोणले छ”, शोभाले भन्नुभयो, “ठेलामा भाजा र अण्डाको व्यापार सुरु गरे सङ्क्रमित भनेर ग्राहक आएनन् । घरमा सरसफाइलगायतको काम गर्न थाले तर सङ्क्रमित भएको थाहा पाएकै दिन हटाइ दिए । एउटा डाक्टरले त्यही व्यवहार गरे । मैले के गरेर खाने, कसरी बाँच्ने ?”

धनौजी गाउँपालिका–१ की सञ्जयकुमारी दास पनि एचआइभी एड्सबाट सङ्क्रमित हुनुहुन्छ । यौनिक तथा अल्पसङ्ख्यक समुदायकी दास विगत चार वर्षदेखि नियमित औषधि सेवन गरिरहनुभएको छ । अल्पसङ्ख्यक भएकाले समुदायबाट अपहेलनाको अवस्था त थियो नै, त्यसैमा एचआइभी सङ्क्रमण भएपछि उहाँ आफ्नै समूहका साथीहरुबाट तिरस्कारमा परेको बताउनुहुन्छ ।

“हामीले त नाचेरै आफ्नो जीविको चलाउने हो तर त्यो पेशा पनि सङ्कटमा परेपछि विदेश जाने सोचले चार वर्षअघि स्वास्थ्य परीक्षण गराउँदा रोग लागेको थाहा पाए । त्यही बेलादेखि औषधि खाइरहेकी छु”, सञ्जयकुमारीले भन्नुभयो, “औषधि खाएर बाँच्न सजिलो छ तर समाज, साथीभाइले गर्ने हेलाले थप पीडा दिँदो रहेछ । समस्यामा सहयोग गर्नुको सट्टा उल्टै हतोत्साहित गर्ने प्रवृतिले रोगले भन्दा पनि बढी पिरोलिरहेको छ ।”

यौनिक तथा अल्पसङ्ख्यकको क्षेत्रमा कार्यरत अभियन्ता सत्यनारायण साह यो समुदायको सङ्क्रमित सङ्ख्या तीन सयभन्दा बढी रहेको बताउनुहुन्छ । “एकातिर फरक लिङ्गको हुनुको तिरस्कार र पीडा, त्यसैमा एचआइभी सङ्क्रमित भएपछि यौनिक तथा अल्पसङ्ख्यकले थप तिरस्कृत हुनुपरेको छ । त्यसैले सरकारले विशेष रुपमा आत्मसम्मान बढाउने जीविकोपार्जनका कार्यक्रम सञ्चालन गर्नसक्नुपर्दछ”, सत्यनारायणले भन्नुभयो ।

मधेस प्रदेशमा यसरी सङ्क्रमित जीवन बिताउनेको सङ्ख्या चार हजार एक सय ६२ रहेको छ । त्यसमध्ये तीन हजार नौ सय २६ जनाले नियमित औषधि सेवन गरिरहेको मधेस प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयका प्रमुख डा राजीवकुमार झाले जानकारी दिनुभयो । निर्देशनालयको तथ्याङ्कअनुसार नियमित औषधि सेवा गर्ने मध्ये १८ वर्ष मुनिका बालबालिकाको सङ्ख्या एक सय ७६ रहेको छ भने तीमध्ये ६५ जना बालिका, १६ जना बाबुआमा दुबै नरहेका, ६५ जना बाबु वा आमामध्ये एकमात्र रहेका र १२ वर्षमुनीका एक सय चार बालबालिकाहरु रहेका छन् ।

औषधि सेवन गर्नेहरुमध्ये सबैभन्दा बढी पर्सामा एक हजार दुई सय ८७, धनुषामा सात सय ६८, सर्लाहीमा चार सय ७०, सिरहामा तीन सय ५१, रौतहटमा तीन सय ४९, महोत्तरीमा तीन सय ३७, बारामा एक सय ९१ र सप्तरीमा एक सय ७३ जना छन् ।

निर्देशनालयका प्रमुख राजीवकुमार विगतको तुलनामा एचआइभी एड्सका बारेमा धेरैले जानकारी पाएको र सङ्क्रमितप्रति गर्ने व्यवहारमा पनि सुधार हुँदै गएको बताउनुहुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, “अवस्था सुधारोन्मुख छ तर समुदायस्तरमा नै सङ्क्रमित बढी अपहेलित हुने भएकाले समुदायलाई नै परिचालन गरेर अभियान सुरु गर्नुपर्छ भन्ने ध्येयले सरकार लागि रहेको छ । त्यही नीतिअनुसार हामी यस प्रदेशमा रहेका सङ्क्रमितको सम्मानित र सहज जीवनयापनका लागि आठै जिल्लामा काम गरिरहेका छौँ ।”

मधेस प्रदेश स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका सचिव डा प्रमोदकुमार यादव समुदायले गर्ने असल व्यवहारले सङ्क्रमितको आत्मबल बढ्न गई रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतासमेत वृद्धि हुने भएकाले सबै मिलेर सहयोग गर्नुपर्ने बताउनुहुन्छ । “देशभरी नै एचआइभी जाँच तथा औषधि निःशुल्क प्रदान भइरहेको छ । आम सङ्क्रमितले त्यसबाट लाभ लिनुपर्छ तर समाजले पनि रोगीलाई हेयको भावनाले नहेरी सहयोग गरेमा औषधिले थप प्रभावकारी काम गर्छ भन्ने बुझ्नुपर्दछ”, उहाँले भन्नुभयो ।

प्रदेशका स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्यामन्त्री वीरेन्द्रप्रसाद यादव पनि सङ्क्रमणका कारणबारे सचेत रहँदै सङ्क्रमितसँग असल व्यवहार गर्न जरुरी रहेको बताउनुहुन्छ । “कुनै पनि रोग लागेका वा समस्यामा परेका मान्छेलाई थप सहयोग र सद्भाव गर्नुपर्दछ । त्यसले सङ्क्रमितमा आत्मबल वृद्धि भई खुलेर आउन र आयु बढाउन पनि सहयोग पुग्छ”, मन्त्री सिंहले भन्नुभयो, “त्यसैकारण एचआइभी सङ्क्रमितलाई अरु नागरिक सरह सम्मानित जीवनयापनको अवस्था बनाउन सबैले सहयोग गरौँ ।”

मन्त्री यादवले सङ्क्रमित परिवारको जीविकोपार्जनका लागि सीपमूलक तालिम र बालबालिकाको जीवननिर्वाहका लागि मासिकरुपमा दिइँदै आएको एक हजार सहयोग रकम प्रदेश सरकारले निरन्तर दिनेसमेत बताउनुभयो ।

३६औँ विश्व एड्स दिवसको अवसरमा आज जनकपुरधाममा आयोजित कार्यक्रममा प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालयले यहाँका आठै जिल्लामा आर्थिक वर्ष २०७९÷८० का कूल ४३ हजार चार सय ७५ जनामा गरिएको परीक्षणमा एक दशमलव ४५ अर्थात् छ सय छ जनामा सङ्क्रमण भेटिएको पनि जनाएको छ । यो विगतका वर्षभन्दा घट्दो सङ्ख्या हो । अघिल्ला तीन वर्षको तथ्याङ्क हेर्दा आव २०७६/७७ मा १४ हजार छ सय दुई जनामा परीक्षण गर्दा चार सय (२ दशमलव ७), ०७७/७८ मा २५ हजार नौ सय ७८ मा परीक्षण गर्दा चार सय ७५ (एक दशमलव आठ) र ०७८/७९ मा ३६ हजार २६ जनामा परीक्षण गर्दा छ सय ७५ (एक दशमलव नौ) जनामा सङ्क्रमण भेटिएको थियो ।

यहाँ प्रदेशभरि एउटा निजी र नौ वटा सरकारी गरी १० वटा जाँच तथा परामर्श केन्द्र, सोही सङ्ख्यामा उपचार केन्द्र, आठ वटा निःशुल्क औषधि वितरण केन्द्र (सबै गैरसरकारी), एउटा (नारायणी अस्पताल, वीरगञ्ज) लागुपदार्थको मौखिक पद्धतिद्वारा उपचार र एउटा प्रदेश जनस्वास्थ्य प्रयोगशाला जनकपुरमा मात्रै भाइरल लोड परीक्षण केन्द्र रहेको जनाइएको छ । सङ्क्रमित आमाबाट जन्मिने बच्चामा एचआइभीको सङ्क्रमण रोकथामसम्बन्धी सेवा भने सबै स्वास्थ्य संस्थामा उपलब्ध रहेको निर्देशनालयले जनाएको छ । रासस