नेपाली औषधिको गुणस्तर अन्य देशभन्दा राम्रो छ : उपाध्यक्ष सन्तोष बराल

नेपालमा उत्पादित औषधिको अन्तराष्ट्रिय बजारीकरण र विदेशका उद्योगमा हुँदै आएका नयाँ औषधि उत्पादन, परीक्षण, बजार माग आदिबारे जानकारी दिन नेपाल औषधि उत्पादक संघ (ऐपोन) ले आगामी फागुन २५ देखि २७ सम्म फर्मा एक्स्पो आयोजना गर्दै छ । एक्स्पोमा आधारित रहेर संघका उपाध्यक्ष सन्तोष बरालसँग गरिएको कुराकानी:

फर्मा एक्स्पोले औषधि उद्योगको विकासमा कस्तो टेवा पुग्ने ठान्नुहुन्छ ?

नेपाल औषधि उत्पादक संघ (एपोन) ले आयोजना गर्न लागेको यो नवौं संस्करणको एक्स्पो हो । एक्स्पो प्रत्येक २–२ वर्षमा हुने गरेको छ । विगतमा नेपालमा पनि औषधि उत्पादन हुन्छ र भन्ने प्रश्न गरिन्थ्यो । त्यसको जवाफ दिन पनि फर्मा एक्स्पो जरूरी थियो । नेपाली औषधि उद्योगबाट उत्पादित औषधि कस्तो बनेका छन् भन्ने पनि चासोको विषय हो । यसका लागि कस्ता मेसिन प्रयोग गरिन्छ, कस्ता कच्चा पदार्थ प्रयोग हुन्छन्, ल्याब उपकरण कस्तो प्रयोग गरिएका छन् । भन्ने विषयमा जनमानस साथै सरकारमा बसेका सरोकारवालाई जानकारी दिने प्रमुख उद्देश्यले फर्मा एक्स्पो सुरूवात गरिएको हो ।

हामीले कस्तो सूचना प्रवाह गर्दैछौं ?

यसपालिको एक्स्पोमा विशेषता भनेको जाम्बियाबाट स्वास्थ्य सचिव, औषधी व्यवस्था विभागका डिजीसहित चार जनाको टोली आउने सूचना पाएका छौं । उनीहरुले ’नेपाल मेड’ औषधि अन्तराष्ट्रिय गुणस्तरका भएकाले आफ्नो देशमा आयात गर्ने अनुमतिका लागि एक्स्पो ’भिजिट’ गर्न लागेका छन् । उक्त टोलीले नेपालका ४ वटा उद्योग भ्रमण गर्ने तयारी भइरहेको छ । यसैगरी भारत र चीनबाट प्राविधिक टोली आउँदैछन् । हामीकहाँ पनि अन्तराष्ट्रिय गुणस्तरका औषधि उत्पादन भइसकेका र बेच्न तयार भएको सूचना प्रवाह गर्नेछौं ।

आयात रोक्न कत्तिको सफल भएका छौं नि ?

नेपालमा औषधि उद्योगको इतिहास ३५ वर्ष बढी भइसकेको छ । यो अवधिमा नेपाली औषधि उद्योगले फड्को मारेका छन् । नेपालमा उत्पादन हुने मोलक्यिुलको बजार हिस्सा ७०–७५ प्रतशित पुर्याइसकेका छौं । यो सरकारको कुनै नीति नियम र कानुनले गरेको होइन । नेपाली उद्योगीले बजार रणनीति अपनाएर धेरै आयातलाई विस्थापन गर्न सफल भएका हुन् । सुरुमा उत्पादक उद्योगीले धेरै दुस्ख बेहोरे । अहिले डाक्टर, पारामेडक्सि लगायत स्वास्थ्यकर्मीले नेपाली औषधिलाई प्राथमिकता दिएर माया गरेकाले नै गुणस्तरमा हजार गुणा फड्को मार्न सफल छौं । आजको मितिमा नेपाली उत्पादनमा कुनै प्रश्न उठाउन पर्दैन । कहिले काहीँ बजारमा २–३ प्रतिशत औषधिको समस्या आउन सक्छ । यो विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि स्वीकारेको छ । ती ब्याचका उत्पादन बजारबाट फिर्ता लिने गरिएको छ ।

नेपाली उत्पादन अन्तर्रााष्ट्रय बजारसँग कत्तिको प्रतिस्पर्धी छन् ?

कतिपय औषधि भारतमा भन्दा नेपालमै सस्तोमा बनाउँछौं । सस्तोमा बजारीकरण गर्छौं । त्यहाँको भन्दा धेरै गुणस्तरीय छन् । हामीले उत्पादन गर्ने औषधिमध्ये १० प्रतशित संसारको सबैभन्दा सस्तो र गुणस्तरीय रहेका छन् । नेपालमा औषधि आयात गर्ने आयातकर्ताहरूले भारतको भन्दा सस्तोमा बेच्नुपर्छ भनेर किनिरहेका छैनन् । लार्ज भलुम प्यारेन्टेरल स्लाइन’का बोटल पनि आयात गर्न कम भएको छ । पारासिटामल र ओआरएस पुनर्जलीय झोलजस्ता वस्तु आयात नै बन्द गरिसकेका छन् । कतपिय ट्याबलेट, भिटामिन, मल्हमको पनि त्यस्तै अवस्था छ । पोलटिकिल स्टन्टबाजी’को प्रमुख उदाहरण हो, औषधि उद्योग । जनता शब्द प्रयोग गरेर र ’स्टन्ट’ सिर्जना गरेर सस्तो भन्ने नाममा राजनीति गर्ने केही व्यक्ति, राजनीतिक दल र उनीहरुसँग नजिक भएका र कर्मचारीको मिलेमतोेमा औषधि उद्योग सिध्याउन ठूलो खेल खेलिरहेका छन् । उनीहरुले औषधिबारे बुझ्दा पनि बुझ्दैनन् । कर्मचारीहरु बुझेर पनि बुझ्न चाहँदैनन् । राजनीतिक नेतृत्वले बुझे पनि बुझ पचाउने काम भइरहेको छ ’कमैले जनतालाई धेरै गरें’ भन्ने नाममा । मुलुकमा सरकार स्थिर छैन ।

औषधि उद्योग कत्तिको नाफामुखी छन् ?

अहिलेको स्थिित निकै नाजुक छ । नेपाली औषधि उद्योगमा समस्या छन् । केही औषधि उद्योग बन्द हुन लागेको अप्रत्यक्ष जानकारीमा आएको छ । करिब ८–१० वटा उद्योग बन्द भइसकेका छन् । यो स्थिति आउनुमा प्रमुख कारण सरकारको गैरजीम्मेवारी, राष्ट्र बैंकको अव्यवहारिक व्याज नीति राजनीतकि नेतृत्वको स्टन्टबाजी र केही कर्मचारीको लापर्बाही हो । यसमा ८० प्रतिशतभन्दा बढी दोषी सरकार नै हो । अर्को प्रमुख कारणमा इन्स्योरेन्स पोलिसी पनि हो । इन्स्योरेन्स कम्पनीले सरकारसँग होलसेल मूल्यमा पैसा लिने र उत्पादक कम्पनीसँग सस्तोमा औषधि लिएर जनतालाई झुक्याउने काम भइरहेको छ । उद्योगीले स्वास्थ्य मन्त्रालय, औषधि व्यवस्था विभाग लगायतका जिम्मेवारी निकायलाई झकझक्याइरहेका छन् । तर, उनीहरु कानमा तेल हालेर बसेको अवस्था छ ।

अर्थतन्त्रमा औषधि उद्योगको योगदान कति छ ?

आजको मितिमा १ रुपैयाँ लिएर आएर ३ रुपैयाँमा बेच्दा हुने भ्यालु एडसिन (अतरिक्ति मूल्य) को सम्पूर्ण नाफा सरकारले मात्रै खाएको छ । तर त्यही सरकार औषधि उद्योगलाई सकाउन लागिरहेको छ । उद्योगमैत्री वातावरण अभावले औषधि कम्पनीहरु घाटा गइरहेको अवस्थामा नयाँ कम्पनी खोल्न दिनुको कारण के हो । राज्यको अनुगमन र मूल्यांकनबिना नयाँ खोल्न उद्योग खोल्ने स्वीकृति दिंदै जाने प्रवृत्तिले आर्थिकभार बढ्दै जान्छ । एउटै कच्चा पदार्थ प्रयोग गर्ने १० भन्दा बढी कम्पनीलाई लाइसेन्स नदिएको भए यो स्थिति आउँदैनथ्यो । यो कुरा सरकारले बुझ्नुपर्ने थियो र छपनि । संघ यस विषयमा बोलेको बोल्यै छ ।