मधुमेह (डायबिटिज) आजको जीवनशैलीसँग गाँसिएको एक दीर्घकालीन रोग हो, जसले विश्वभरका करोडौँ मानिसलाई प्रभावित बनाइरहेको छ। शरीरमा रहेको इन्सुलिन हर्मोन पर्याप्त मात्रामा उत्पादन नहुनु वा उत्पादन भएको इन्सुलिनले सही रूपमा काम नगर्नु मधुमेहको मुख्य कारण हो। यसका कारण रगतमा ग्लुकोज (चिनी) को मात्रा असामान्य रूपमा बढ्न जान्छ।
मधुमेहका प्रमुख कारणमा असन्तुलित खानपान, शारीरिक गतिविधिको कमी, मोटोपन, आनुवंशिक प्रभाव तथा तनाव प्रमुख मानिन्छन्। विशेषगरी प्रशोधित खाना, बढी चिल्लो तथा गुलियो पदार्थको अत्यधिक सेवनले जोखिम बढाउँछ। यस रोगलाई बेवास्ता गरे गम्भीर जटिलताहरू देखा पर्न सक्छन्। आँखाको दृष्टि कमजोर हुनु, मिर्गौलामा समस्या, मुटुरोग, स्ट्रोक तथा स्नायु क्षति जस्ता दीर्घकालीन असरहरू हुन सक्छन्। घाउ ढिलो निको हुनु र संक्रमणको जोखिम बढ्नु पनि मधुमेहका सामान्य प्रभाव हुन्।
सचेत जीवनशैली अपनाएर मधुमेह नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। नियमित व्यायाम, सन्तुलित आहार, तौल नियन्त्रण, धूम्रपान तथा मदिरा त्याग, र समय–समयमा रगतमा चिनीको जाँच अत्यन्त आवश्यक छ। चिकित्सकको सल्लाहअनुसार औषधि वा इन्सुलिन प्रयोगले रोगलाई प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रणमा राख्न मद्दत पुर्याउँछ। मधुमेहलाई समयमै पहिचान र व्यवस्थापन गर्न सके स्वस्थ र सक्रिय जीवनयापन सम्भव छ ।
वरिष्ठ चिकित्सक डा. भोजराज अधिकारीले मधुमेह (डायबिटिज) रोगका प्रभाव, कारण र रोकथामका तरिकाहरूबारे विस्तृतरुपमा व्याख्या गरेका छन्। प्रस्तुत छ, पुष्पाञ्जली हस्पिटल प्रा.लि., भरतपुरका वरिष्ठ फिजिसियन डा. भोजराज अधिकारीसँग स्वास्थ्य दर्पणका प्रधानसम्पादक सन्दीप श्रेष्ठले गर्नुभएको कुराकानी :
