मेरुदण्ड प्रभावित बिरामीको संख्या बढ्दै

मानव शरीरको ढाडको बीच भागमा रहेको हड्डीको संरचनालाई मेरुदण्ड (स्पाइन) भनिन्छ । यो टाउकोदेखि कम्मरसम्म फैलिएको हुन्छ र साना–साना हड्डी भर्टिब्राहरू मिलेर बनेको हुन्छ । मेरुदण्डले शरीरलाई सीधा राख्न, हिँडडुल गर्न, झुक्न, बस्न र स्नायुलाई सुरक्षित राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गर्दछ ।

मेरुदण्डका मुख्य भागहरू

मेरुदण्डलाई मुख्यतया पाँच भागमा विभाजन गरिएको छ ।
# सर्भाइकल (Cervical) – घाँटीको भाग
# थोरासिक (Thoracic) – छातीको भाग
# लम्बर (Lumbar) – कम्मरको भाग
# साक्रल (Sacral) – ढाडको तल्लो भाग
# कक्सिक्स (Coccyx) – पुच्छर हड्डी

मेरुदण्डमा देखिने सामान्य समस्याहरू के–के हुन् ?

आधुनिक जीवनशैलीका कारण मेरुदण्डसम्बन्धी समस्या बढ्दो क्रममा छन् । सामान्यतया मेरुदण्डमा देखिने समस्याहरू यस प्रकार छन् :
– कम्मर दुख्ने (Back Pain)
– घाँटी दुख्ने (Neck Pain)
– डिस्क चिप्लिने (Slip Disc)
– मेरुदण्ड बाङ्गिने (Scoliosis)
– स्नायु थिचिने समस्या
– उमेर बढ्दै जाँदा हड्डी खिइने (Degenerative Spine Disease)

मेरुदण्डको समस्या किन हुन्छ ?

मेरुदण्ड बिग्रिनुका कारण धेरै छन् । मुख्य कारणहरूमा – लामो समयसम्म गलत ढङ्गले बस्नु, मोबाइल वा कम्प्युटर धेरै प्रयोग गर्नु, भारी सामान गलत तरिकाले उठाउनु, शारीरिक व्यायामको कमी, मोटोपना, उमेर बढ्दै जानु, चोटपटक वा दुर्घटना, क्याल्सियम र भिटामिन ‘डी’ को कमी हुनु हो ।

मेरुदण्डको समस्या हुँदा देखिने लक्षण

# ढाड, कम्मर वा घाँटी दुख्नु, लामो समय उभिँदा वा बस्दा दुखाइ बढ्नु, हातखुट्टा झम्झमाउन सुन्निनु वा कमजोरी महसुस हुनु, सिधा उभिन वा झुक्न गाह्रो हुनु, गम्भीर अवस्थामा दिसा–पिसाब नियन्त्रणमा समस्या आउनु लगायत भएमा मेरुदण्डको समस्याले गर्दा भएका लक्षण हुन सक्दछन् ।
मेरुदण्डको समस्याबाट बच्ने उपाय
# सही बसाइ र उभिने तरिका : सिधा ढाड राखेर बस्ने, कुर्सीमा बस्दा कम्मरलाई सपोर्ट दिने, लामो समय एउटै अवस्थामा नबस्ने, मोबाइल वा ल्यापटप आँखाको लेभलमा राख्ने, उभिँदा तौल दुवै खुट्टामा बराबर राख्ने गर्नुपर्छ ।
# व्यायाम : नियमित व्यायामले मेरुदण्ड वरिपरिका मांसपेशी बलियो बनाउँछ । हल्का स्ट्रेचिङ, योग, पौडी खेल्नु यी व्यायामले मेरुदण्ड स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छन् ।
# खानपानको भूमिका : क्याल्सियमयुक्त खाना, दूध, दही, सागसब्जी, भिटामिन ‘डी’, प्रोटिनयुक्त खाना, पर्याप्त पानी पिउने गर्नाले हड्डी बलियो बनाउँछ र मेरुदण्डको समस्या कम गर्छ ।

भारी सामान उठाउँदा के ध्यान दिनुपर्छ ?

ढाड नबङ्ग्याई घुँडा मोडेर उठाउने, एक्कासी तौल नउठाउने, शरीर नजिकै सामान राखेर उठाउने, आवश्यक परे सहयोग लिने ।
कुन अवस्थामा तुरुन्त चिकित्सकलाई देखाउनुपर्छ ?

लामो समयसम्म दुखाइ कम नभएमा, हातखुट्टा चलाउन गाह्रो भएमा, झम्झमाहट बढ्दै गएमा, दिसा–पिसाब नियन्त्रण गुमेमा, दुर्घटनापछि ढाड दुख्न थालेमा चिकित्सकलाई देखाउनु पर्छ ।

मेरुदण्डको समस्या सर्जरीबिना पनि निको हुन सक्छ

धेरैजसो अवस्थामा औषधि, फिजियोथेरापी, व्यायाम र जीवनशैली सुधारबाट समस्या नियन्त्रणमा आउँछ । सर्जरी अन्तिम विकल्प मात्र हो । त्यसैले गर्दा मानव मेरुदण्ड शरीरको आधार हो । यसलाई स्वस्थ राख्न सही बसाइ, नियमित व्यायाम, सन्तुलित खानपान र सचेत जीवनशैली अत्यावश्यक छ । साना लक्षणलाई बेवास्ता नगरी समयमै उपचार गरेमा मेरुदण्डसम्बन्धी गम्भीर समस्याबाट सजिलै बच्न सकिन्छ ।