मेडिकल टुरिज्म र नेपालमा यसको सम्भावना

मेडिकल टुरिज्म भन्नाले उपचार, शल्यक्रिया, स्वास्थ्य परीक्षण वा पुनःस्थापना जस्ता चिकित्सकीय सेवाका लागि आफ्‌नो देशभन्दा बाहिर अर्को देशमा यात्रा गर्नु हो । आजको विश्वमा स्वास्थ्य सेवा महँगो हुँदै गइरहेका कारण धेरै मानिसहरू गुणस्तरीय तर सस्तो उपचार खोज्दै अन्य देशतर्फ आकर्षित भइरहेका छन् । यही प्रवृत्तिलाई मेडिकल टुरिज्म भनिन्छ ।

भारत, थाइल्याण्ड, सिंगापुर, टर्की, मलेसिया जस्ता देशहरू मेडिकल टुरिज्मका लागि विश्वमै चर्चित छन् । यी देशहरूले आधुनिक प्रविधि, दक्ष चिकित्सक, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अस्पताल र खर्चका कारण लाखौँ विदेशी बिरामीलाई आकर्षित गरिरहेका छन् ।

मेडिकल टुरिज्मका मुख्य सेवा क्षेत्र

मेडिकल टुरिज्म अन्तर्गत निम्न सेवा बढी लोकप्रिय छन् :

– हृदय रोग तथा शल्यक्रिया

– हाडजोर्नी र प्रत्यारोपण

– क्यान्सर रोगको उपचार

– मिर्गौला डायलाइसिस तथा प्रत्यारोपण

– प्रसूति तथा स्त्रीरोग सेवा

– दन्त उपचार

– प्लास्टिक तथा कस्मेटिक सर्जरी

– आयुर्वेद, योग, प्राकृतिक चिकित्सा आदि

नेपालमा मेडिकल टुरिज्मको वर्तमान अवस्था

नेपाल अहिलेसम्म मेडिकल टुरिज्मको मुख्य गन्तव्य बन्न सकेको छैन तर पछिल्ला वर्षहरूमा निजी अस्पतालहरूको विकास, दक्ष चिकित्सकको उपलब्धता र अत्याधुनिक प्रविधि भित्रिनुले नेपालमा मेडिकल टुरिज्मको सम्भावना क्रमशः बढ्दै गएको छ ।

नेपालका काठमाडौं, पोखरा, चितवन, बुटवल, धरान जस्ता सहरमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका निजी अस्पतालहरू सञ्चालनमा छन् । नेपाली चिकित्सकहरू भारत, युरोप, अमेरिका लगायतका देशमा उच्च अध्ययन गरेर फर्किएका छन् । यसले नेपालमा गुणस्तरीय उपचार सम्भव भएको सन्देश दिन थालेको छ ।

नेपालमा मेडिकल टुरिज्मको सम्भावना र चुनौती

नेपालमा मेडिकल टुरिज्म विस्तार हुन सक्ने मुख्य कारणहरू यस्ता छन् :

१. सस्तो उपचार खर्च : भारत, थाइल्याण्ड वा युरोपको तुलनामा नेपालमा उपचार खर्च निकै कम छ । यही कुरा विदेशी बिरामीका लागि आकर्षणको केन्द्र बन्न सक्छ ।

२. दक्ष र अनुभवी चिकित्सक : नेपालमा अन्तर्राष्ट्रिय डिग्री हासिल गरेका विशेषज्ञ चिकित्सकको संख्या बढ्दो छ । हृदय, क्यान्सर, न्युरो, मिर्गौला, हाडजोर्नी जस्ता क्षेत्रमा दक्ष जनशक्ति उपलब्ध छ ।

३. प्राकृतिक वातावरण र शान्ति : उपचारसँगै शान्त वातावरण, हिमाल, हरियाली र स्वच्छ हावा स्वास्थ्य लाभका लागि थप फाइदा हो । उपचारपछि पुनःस्थापनाका लागि नेपाल उपयुक्त गन्तव्य बन्न सक्छ ।

४. आयुर्वेद र योगको सम्भावना : नेपाल आयुर्वेद, योग, ध्यान र प्राकृतिक उपचारको धनी देश हो । आधुनिक उपचारसँगै वैकल्पिक चिकित्सा सेवा जोड्न सके मेडिकल टुरिज्म अझ सशक्त बन्न सक्छ ।

५. छिमेकी देशका बिरामी आकर्षित : भारतका सीमावर्ती क्षेत्र, भुटान, बंगलादेश, म्यानमारबाट बिरामी नेपाल आउन सक्ने सम्भावना छ ।

चुनौतीहरू

यी धेरै सम्भावनाका बावजुद नेपालले केही गम्भीर चुनौती सामना गरिरहेको छ ।

– अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको पूर्वाधार अभाव

– मेडिकल टुरिज्मसम्बन्धी स्पष्ट सरकारी नीति नहुनु

– अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार–प्रसार कमजोर हुनु

– भाषा, बीमा र भिसा प्रक्रियामा जटिलता

– स्वास्थ्य सेवाको एउटै मापदण्ड नहुनु

अबको बाटो

नेपालले मेडिकल टुरिज्मलाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राख्न आवश्यक छ । यसका लागि तपसिल अनुसारका कार्यहरु गर्नुपर्छ ।

– विशेष मेडिकल टुरिज्म नीति निर्माण

– अस्पतालहरूको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता

– स्वास्थ्य र पर्यटन मन्त्रालयबीच सहकार्य

– अन्तर्राष्ट्रिय प्रचारप्रसार

– मेडिकल भिसा प्रक्रिया सरल बनाउने

– निजी तथा सार्वजनिक क्षेत्रको साझेदारी

मेडिकल टुरिज्म नेपालका लागि ठूलो सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो । यदि सही नीति, पूर्वाधार र प्रचारका साथ अघि बढ्न सकियो भने नेपाल दक्षिण एशियाको महत्वपूर्ण मेडिकल टुरिज्म गन्तव्य बन्न सक्छ । यसले विदेशी मुद्रा आर्जन, रोजगारी सिर्जना र स्वास्थ्य क्षेत्रको समग्र विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने छ ।

नेपालले अब ‘उपचारका लागि विदेश जाने देश’ बाट ‘उपचारका लागि विदेशी भित्र्याउने देश’ बन्ने अवसरलाई गम्भीरतापूर्वक उपयोग गर्नुपर्ने समय आएको छ ।