गण्डकी प्रदेशमा हाडजोर्नी तथा नसारोग विशेषज्ञको जनशक्ति र सेवा

हड्डी, जोर्नी, लिगामेन्ट, मांशपेसी, स्नायु र मेरुदण्ड विकृति र चोटपटकको उपचार गर्ने विशेषज्ञलाई हाडजोर्नी तथा नसारोग विशेषज्ञ (Orthopedic Surgeon) भनिन्छ । मानव शरीरको संरचना र गतिशिलता हाडजोर्नी प्रणालीमा निर्भर हुन्छ । हाडहरूले शरीरलाई आकार दिन्छन् । जोर्नीहरूले शरीरको विभिन्न भागहरूलाई चलायमान बनाउँछन् । मांसपेशीहरूले शक्ति प्रदान गर्छन् र स्नायु तथा टेन्डनहरूले यो सबैलाई एक आपसमा जोडेर सन्तुलित कार्य गर्न सहयोग पुर्‍याउँछन् । यदि यीमध्ये कुनै एक अंगमा समस्या आयो भने मानिसको दैनिकीमा ठुलो प्रभाव पर्छ । यिनै कारणले गर्दा हाडजोर्नी तथा नसा विधा मानव स्वास्थ्यको आधारभूत अंगको रुपमा हेरिन्छ ।

हालको परिवेशमा आधुनिक जीवनशैली, शारीरिक कृयाकलापको कमी, असन्तुलित खानपान तथा यातायात साधन, खेलकुदका क्रममा हुने चोटपटकको कारणले हाडजोर्नी तथा नसाका समस्याहरू दिनहुँ बढ्दो क्रममा छ । यीबाहेक बुढ्यौली अवस्था तथा महिलाहरूमा आउने हार्मोनल परिवर्तनको कारणले गर्दा पनि हाडजोर्नीको समस्याहरू देखिन्छन् । यति मात्र नभई बच्चाहरूमा जन्मजात विकृति देखिएमा बालबालिकाको शारीरिक तथा मानसिक विकासमा असर पर्छ ।

मुलतः हाडजोर्नी तथा नसा विधामा उपचार गरिने रोगहरूमा हाड भाँचिने (Fracture), जोर्नी फुस्किने (Dislocation), हाड कमजोर हुने (Osteoporosis) ढाडको नसा च्यापिने, विभिन्न किसिमका बाथ, खेलकुदका क्रममा हुने चोटपटक (Sports Injury) पर्दछन् । बढ्दो हाडजोर्नी तथा नसाको समस्यासँगै यस रोगलाई पहिचान गर्नलाई विभिन्न आधुनिक पद्धतिबाट रगत परीक्षण तथा उपकरण (जस्तैः (X-ray, CT-Scan, MRI) को विकास भएकोले उपयुक्त उपचार गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ । त्यसैले हाडजोर्नी तथा नसा विधा मानव जीवनलाई स्वास्थ्य, सकृय, सक्षम बनाउन अत्यन्त महत्वपूर्ण चिकित्सा क्षेत्र मानिन्छ ।

यस सन्दर्भमा प्रदेशमा उपलब्ध जनशक्ति, सेवा विस्तार र चुनौतिहरूको विश्लेषण गर्नु महत्वपूर्ण छ । गण्डकी प्रदेशमा हाल सरकारी तथा निजी दुवै क्षेत्रमा हाडजोर्नी तथा नसारोग विशेषज्ञहरूको उपस्थिति क्रमशः बढ्दो अवस्थामा छ । पोखरा जस्तो शहरी क्षेत्रमा अवस्थित अस्पतालहरूमा दक्ष हाडजोर्नी तथा नसा रोग विशेषज्ञहरू उपलब्ध भए पनि ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा विशेषज्ञको अभाव अझै देखिन्छ । यिनै कारणले गर्दा बिरामीहरूलाई उपचार गर्नको लागि पोखरा शहर जानु पर्ने बाध्यता छ । केही समय यता प्रदेशका जिल्ला अस्पतालहरूमा यस विधाका दक्ष जनशक्ति उपलब्ध भएको कारणले बिरामीहरूलाई लाभ भने पुगेको छ । उक्त क्षेत्रमा विभिन्न किसिमको उपकरण, साधन उपलब्ध गर्न सकेमा विभिन्न किसिमको शल्यकृया सम्भव हुने छन् ।

केही वर्ष अगाडि अति न्यून दक्ष हाडजोर्नी तथा नसारोग विशेषज्ञको सेवामा चलिआएको गण्डकी प्रदेशमा हाल ६० जना दक्ष जनशक्तिले सेवा प्रदान गर्दै आइरहेका छन् । विभिन्न शैक्षिक अस्पतालहरूमा ३० जना जतिले यस विधामा अध्ययन गर्दै छन् । हालको अवस्थामा अझै पनि गण्डकी प्रदेशलाई विशेषज्ञको कमी नै छ । यद्यपि गण्डकी प्रदेशमा हाडजोर्नीको सम्पूर्ण उपचार सम्भव छ । गण्डकी प्रदेशमा हाडजोर्नी तथा नसारोग सम्बन्धी सम्पूर्ण उपचारहरू सम्भव भएको छ ।

त्यति मात्रै नभई विशेष दक्ष जनशक्ति (जस्तैः आरथ्रोस्कोपिक तथा स्पोर्ट इन्जुरी, स्पाइन सर्जरी, आथ्रोप्लास्टी तथा ह्यान्ड सर्जरीका सेवाहरू विस्तार भएका छन् । भावी योजनाको रुपमा प्रदेश स्तरमा विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको संख्या वृद्धि, ग्रामीण क्षेत्रमा सेवा तथा सुविधा विस्तार र जनचेतना अभिवृद्धि कार्यक्रमहरू आवश्यक देखिन्छ । फिजियोथेरापी तथा पुनर्स्थापना सेवालाई अझ सुदृढ बनाउन अत्यन्त जरुरी छ । जसले प्रत्येक बिरामीलाई छिटो र प्रभावकारीरुपमा सामान्य जीवनमा फर्कन मद्दत पुर्‍याउँछ ।

गण्डकी प्रदेशमा हाडजोर्नी तथा नसारोग सेवामा सुधार हुँदै गएको भए पनि अझै धेरै काम गर्न बाँकी छ । जनशक्ति विकास र सेवा विस्तारमार्फत प्रदेशका नागरिकलाई गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्न सकिने छ ।