मानव शरीरको सबैभन्दा ठूलो अंग छाला हो । यसले शरीरलाई बाह्य संक्रमण, घामको किरण, धुलो तथा विभिन्न हानिकारक तत्वबाट जोगाउने काम गर्छ । तर पछिल्लो समय अस्वस्थ जीवनशैली, अत्यधिक घामको सम्पर्क, प्रदूषण तथा विभिन्न रासायनिक पदार्थको प्रयोगका कारण छालासम्बन्धी समस्या बढ्दै गएका छन् । तीमध्ये छालाको क्यान्सर एक गम्भीर रोगका रूपमा देखा परेको छ । समयमै पहिचान र उपचार गर्न सके छालाको क्यान्सर पूर्णरूपमा निको पार्न सकिने भएकाले यसबारे जनचेतना आवश्यक छ ।
छालाको क्यान्सर के हो ?
छालाका कोषहरू अनियन्त्रित रूपमा बढ्न थालेपछि छालाको क्यान्सर हुन्छ । सामान्यतया छालामा देखिने कोठी, दाग, घाउ वा मासु पलाउने समस्यालाई धेरैले सामान्य ठान्छन् । तर तीमध्ये केही क्यान्सरका प्रारम्भिक संकेत पनि हुन सक्छन् । विशेषगरी लामो समयसम्म घाममा बस्ने, अत्यधिक पराबैजनी किरणको सम्पर्कमा रहने तथा परिवारमा क्यान्सरको इतिहास भएका व्यक्तिमा यो रोगको जोखिम बढी हुन्छ ।
छालाको क्यान्सरका प्रकार
छालाको क्यान्सर मुख्यरूपमा तीन प्रकारका हुन्छन् :
१. बेसल सेल कार्सिनोमा : यो सबैभन्दा सामान्य प्रकारको छालाको क्यान्सर हो । प्रायः अनुहार, घाँटी तथा घाम धेरै पर्ने भागमा देखिन्छ । सुरुमा सानो फोका वा चम्किलो दाग जस्तो देखिने यो रोग बिस्तारै बढ्न सक्छ ।
२. स्क्वामस सेल कार्सिनोमा : यो क्यान्सर छालाको माथिल्लो तहबाट सुरु हुन्छ घाउ सञ्चो नहुने, रगत आउने वा खस्रो दाग देखिने यसको प्रमुख लक्षण हुन् । समयमै उपचार नगरे शरीरका अन्य भागमा फैलिन सक्छ ।
३. मेलानोमा : यो सबैभन्दा खतरनाक प्रकारको छालाको क्यान्सर मानिन्छ । शरीरमा रहेको कोठीको आकार, रंग वा स्वरूप परिवर्तन हुनु यसको मुख्य संकेत हो । मेलानोमा छिट्टै शरीरका अन्य अंगमा फैलिन सक्ने भएकाले अत्यन्त सावधानी आवश्यक हुन्छ ।
छालाको क्यान्सरका प्रमुख लक्षणहरू
छालामा नयाँ कोठी वा दाग देखिनु, पुरानो कोठीको आकार वा रंग परिवर्तन हुनु, लामो समयसम्म घाउ निको नहुनु, छालाबाट रगत वा पानी बग्नु, चिलाउने, पोल्ने वा दुख्ने समस्या हुनु, छालामा मासु पलाए जस्तो देखिनु, यस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त विशेषज्ञ चिकित्सकसँग परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ ।
छालाको क्यान्सर हुने कारण
छालाको क्यान्सरका विभिन्न कारणहरू छन् । जस्तै : अत्यधिक घाममा बस्ने बानी, पराबैजनी किरणको बढी असर, धूम्रपान तथा मदिरा सेवन, रासायनिक पदार्थको सम्पर्क, कमजोर प्रतिरक्षा प्रणाली ।
आनुवंशिक कारण : छालामा बारम्बार चोट लाग्नु, विशेष गरी दिउँसोको चर्को घाममा लामो समय काम गर्ने व्यक्तिमा यसको जोखिम बढी हुन्छ ।
छालाको क्यान्सरको उपचार
छालाको क्यान्सरको उपचार रोगको प्रकार, अवस्था तथा फैलावटअनुसार फरक हुन्छ । प्रारम्भिक अवस्थामा पत्ता लागे उपचार सफल हुने सम्भावना धेरै हुन्छ ।
शल्यक्रिया : क्यान्सर भएको भाग काटेर हटाउने सबैभन्दा प्रभावकारी उपचार हो । धेरैजसो बिरामीमा यही विधि प्रयोग गरिन्छ ।
रेडियोथेरापी : क्यान्सरका कोष नष्ट गर्न विकिरण प्रयोग गरिन्छ । शल्यक्रिया गर्न नमिल्ने अवस्थामा यो उपयोगी हुन्छ ।
किमोथेरापी : औषधिको माध्यमबाट क्यान्सर नियन्त्रण गर्ने उपचार पद्धति हो । क्यान्सर फैलिएको अवस्थामा प्रयोग गरिन्छ ।
इम्युनोथेरापी : शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय बनाएर क्यान्सरसँग लड्ने आधुनिक उपचार विधि हो । विशेषगरी मेलानोमा उपचारमा प्रभावकारी मानिन्छ ।
कसरी बच्ने ?
छालाको क्यान्सरबाट बच्न केही सावधानी अपनाउन आवश्यक छ । जस्तै : चर्को घाममा लामो समय नबस्ने, बाहिर निस्कँदा सनस्क्रिन प्रयोग गर्ने, शरीर ढाक्ने कपडा लगाउने, छालामा भएका कोठी वा दागको नियमित जाँच गर्ने, धूम्रपान तथा मदिरा सेवनबाट टाढा रहने, सन्तुलित आहार र स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने ।
छालाको क्यान्सर समयमै पहिचान गर्न सके उपचार सम्भव हुने रोग हो । छालामा देखिने सामान्य परिवर्तनलाई पनि बेवास्ता गर्नु हुँदैन । जनचेतना, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण तथा सावधानी अपनाएमा यस रोगबाट बच्न सकिन्छ । स्वस्थ छाला नै स्वस्थ जीवनको आधार भएकाले छालाको स्वास्थ्यप्रति सबैले सचेत हुन आवश्यक छ ।
