गर्भावस्थामा कम्तीमा ३ देखि ४ पटक अल्ट्रासाउन्ड गराउनु पर्छ (भिडियो)

गर्भावस्थामा गरिने भिडियो एक्सरे (अल्ट्रासाउन्ड) आमा र गर्भमा रहेको शिशुको स्वास्थ्य अवस्थाबारे जानकारी लिनका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण र सुरक्षित जाँच हो। सामान्य गर्भावस्थामा कम्तीमा ३ देखि ४ पटक अल्ट्रासाउन्ड गराउन चिकित्सकहरूले सिफारिस गर्ने गर्छन्। तर, उच्च जोखिम (High-risk Pregnancy) भएका गर्भवतीमा आवश्यकता अनुसार थप पटक पनि गराउनुपर्ने हुन सक्छ।

१. पहिलो अल्ट्रासाउन्ड (६–९ हप्ता):
गर्भ रहेको पुष्टि गर्न, बच्चा पाठेघरभित्र नै रहेको छ कि छैन हेर्न, गर्भको उमेर (Gestational Age) निर्धारण गर्न, मुटुको धड्कन आएको छ कि छैन जाँच गर्न तथा जुम्ल्याहा वा बहुगर्भ छ कि छैन भन्ने थाहा पाउन यो समयमा अल्ट्रासाउन्ड गरिन्छ।

२. दोस्रो अल्ट्रासाउन्ड (११–१४ हप्ता):
यस चरणमा बच्चाको प्रारम्भिक शारीरिक विकास मूल्याङ्कन गरिन्छ। आवश्यक परे क्रोमोसोमसम्बन्धी केही जन्मजात समस्याको जोखिम मूल्याङ्कन (जस्तै नुचल ट्रान्सलुसेन्सी परीक्षण) पनि गरिन्छ।

३. तेस्रो अल्ट्रासाउन्ड (१८–२२ हप्ता):
यसलाई एनोमाली स्क्यान (Anomaly Scan) भनिन्छ। यस समयमा शिशुको मस्तिष्क, मुटु, मेरुदण्ड, हात–खुट्टा, मिर्गौला लगायत प्रमुख अङ्गहरूको विकास सामान्य छ कि छैन भन्ने विस्तृत रूपमा जाँच गरिन्छ। साथै, प्लेसेन्टाको अवस्था, एम्नियोटिक फ्लुइड (पानी) को मात्रा र बच्चाको वृद्धि पनि मूल्याङ्कन गरिन्छ।

४. चौथो अल्ट्रासाउन्ड (३२–३६ हप्ता):
प्रसूतिको समय नजिकिँदै गर्दा बच्चाको वृद्धि, तौल, गर्भभित्रको अवस्था, टाउकोको स्थिति, प्लेसेन्टाको स्थान र पानीको मात्रा जाँच गर्न यो अल्ट्रासाउन्ड गरिन्छ। यसबाट सामान्य प्रसूति सम्भव छ कि विशेष व्यवस्थापन आवश्यक पर्छ भन्ने निर्णय गर्न पनि सहयोग मिल्छ।

सामान्य अवस्थामा चिकित्सकीय आवश्यकता अनुसार गरिने अल्ट्रासाउन्ड सुरक्षित मानिन्छ। यसमा एक्स–रे (Radiation) प्रयोग हुँदैन, बरु उच्च आवृत्तिका ध्वनि तरङ्ग (Ultrasound Waves) प्रयोग गरिन्छ। त्यसैले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार आवश्यक परेको बेला अल्ट्रासाउन्ड गराउनु सुरक्षित हुन्छ।