अधिकांश हामी स्वस्थ मिर्गौला लिएर जन्मन्छौं, तर मिर्गाैला किन बिग्रन्छ र किन बाँच्न डायलाईसिस वा प्रत्यारोपण गर्नु पर्छ ? यसबारे हामी केही चर्चा गरौं !
हामी सोच्छौं स्वस्थ रहन केही गर्नु पर्दैन, अर्थात हामी केही नगरी स्वस्थ रहन्छौं भन्ने विचार गर्छौं । प्रकृतिमा जे छ त्यो परिवर्तनशिल छ, त्यसलाई ठिक राख्न उचित व्यवस्थापन चाहिन्छ । स्वास्थ्यको हकमा शरीरले गर्नु पर्ने नित्य कर्महरु तोकिएको समयमा तोकिएको सिमा भित्र रहेर गर्नुपर्छ ।
मिर्गौलाले शरीरलाई स्वस्थ राख्न शरीरमा उत्पन्न फोहोरहरु शरीर बाहिर निकाल्नको साथसाथै रगत सन्तुलन, रक्तचाप सन्तुलन, हड्डी मजबुत राख्न महत्वपूर्ण काम गर्छ । अधिकांश व्यक्तिलाई मिर्गौलाले के काम गछर्, कसरी गर्छ सरोकार छैन । जसको मिर्गौला बिग्रन्छ र उपचार गर्नुपर्छ र त्यसमाथि पनि निको नहुने गरी बिग्रेमा थप चुनौती पैदा हुन्छ । स्वस्थ हुँदाको रमाईलो चकनाचुर हुन्छ । यसैले उपचार रोगीले त गर्छ गर्छ, उ बाध्य छ, तर उपचार स्वस्थले गर्नुपर्ने रहेछ स्वस्थ रहरिहन र जीवनको रमाईलोमा रमाउन स्वस्थ व्यक्तिले गर्ने उपचार भनेको रोग लाग्न नदिने उपायहरु अपनाउन ता कि रोग लाग्दै नलागोस् वा लागी हालेमा सहि उपचार गरेर समयमै स्वस्थ लाभ गर्न सकियोस ।
मिर्गौला स्वस्थ राख्न अपनाउनै पर्ने कुराहरु के हुन त !
पानी : प्रत्येक व्यक्तिले पानी वा तरल पदार्थ यति पिउनु पर्छ ताकि २ देखि ३ लिटर पिसाब १ दिनमा फेरोस् । कम पानीले पिसाबमा खराबी ल्याउन सक्छ र शरीर आफैमा स्वस्थ रहन कठिनाई हुन्छ ।
व्ययामः प्रत्येक दिन दस हजार पाइला अर्थात सात किलोमिटर हिड्ने, दौडने व्यक्ति स्वस्थ रहने रहेछ । विहान बेलुकाको हिडाइ होस, योग प्राणायाम, नाच वा खेलकुद होस सक्रिय रहन स्वस्थ हुन गर्ने पर्ने प्रयास हो ।
स्वस्थ खानाः हरियो परियो सागसब्जी, तरकारी दाल गेडागुडी फलफुल भएको खाना खाने बानीले मानिसलाई स्वस्थ राख्ने रहेछ । त्यसमाथि बेलुकी सुत्नु भन्दा ३÷४ घण्टा अगावै खाने र दिनमा ८ घण्टा भित्र ३ पटक खाने र बाँकी रहेको १६ घण्टा भित्र सुत्ने समय बाहेक पानी र चिनी दूध बिनाको फिका चिया वा कफी लिनु ठिक रहेछ ।
खाना खाँदा पत्रिका, मोबाइल, टिभी प्रयोग नगर्नु मात्र होइन कुराकानी नगर्दा पनि राम्रो । अझ ध्यान चपाएको खानामा लाने र प्रत्येक गाँस ३२ पटक चपाएर खाँदा त स्वस्थ रहन मदत पुग्ने रहेछ ।
निन्द्राः ७÷८ घण्टा रातीको समयमा निदाउनु स्वस्थ रहने अभ्यास रहेछ । उमेरसँग निद्रा घट्न सक्छ तर निद्राको गहिराई र उही समयमा सुत्ने बानीले शरीरलाई फुर्तिलो राख्ने रहेछ ।
रोग छ भनेः यदि उच्च रक्तचाप छ औषधी खानु भएको छ भने चिकित्सकको सल्लाह बमोजिम त्यसलाई ठिक राख्नु पर्दछ । मधुमेह भएका व्यक्तिहरुले खानपान, व्यायामको साथै उचित उपचारबाट लाभ लिनु पर्छ । उच्च रक्तचाप र मधुमेह भएमा प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो मिर्गौलाको स्थिति कस्तो छ प्रत्येक वर्ष परिक्षण गर्न विर्सन नपाइने रहेछ, सम्झना राखौं ।
दुखाई कम गर्न : औषधी खाने गर्नु भएको छ भने आफै नखानुस, चिकित्सकसँग सल्लाह लिएर मात्र सिमित समयको लागि मात्र प्रयोग गर्नुस है । यस्ता औषधी बारम्बार खाइरहँदा मिर्गौला बिग्रने जोखिम बढ्ने रहेछ भनेर नबिर्सौ ।
बार्षिक स्वास्थ परीक्षण : मिर्गौला स्वस्थ छ छैन थाहा पाउँन प्रत्येक वर्ष पिसाबमा प्रोटीन निक्लेको छ छैन जाँच्ने । प्रयोगशालामा Urine Test for Albumin वा Protein भनेर अनुरोध गरेर परीक्षण गरौं । साधारण यो जाँचले तपाई हाम्रो मिर्गौलामा रोग लागे नलागेको पत्ता लाग्दछ । रगतमा Creatinine (क्रियाटिनिन) जाँचेर मिर्गौलाले ठिक काम गरे नगरेको पत्ता लाग्दछ । त्यसैले यो जाँच प्रत्येक वर्ष गर्न जरुरी छ । अल्ट्रासाउण्ड (USG abdomen) वा भिडियो एक्सरे गरेमा दुई वटा मिर्गौला छ छैन ? मिर्गौलामा रोग छ कि छैन ? पत्थरी छ कि छैन ? पिसाब कहि थुनिएको छ, छैन? प्रोष्टेट ग्रन्थी बढेको छ, छैन धेरै कुरा थाहा पाउन सकिन्छ ।
स्वस्थ जीवन शैली अपनाएर स्वस्थ रहन मिर्गौला बचाऔं अभियान अपिल गर्दछ । आफ्नो मिर्गौलाको जिम्मेवारी आफैले लिने बानी बसालौं, बार्षिक स्वास्थ परिक्षण गरौं र ढुक्क होऔं ।
“स्वस्थ हुनु धनी हुनु बराबर हो” भन्दछौं तर बुझेका छैनौ । यो त्यतिखेर बुझदछौं जब स्वस्थ रहदैनौं । त्यतिखेर बुझेर खासै मतलब राख्दैन । त्यसैले स्वस्थ व्यक्तिले स्वस्थ रहने प्रयास गर्नु नै सुन्दर अभ्यास हो ।
स्वस्थ मिर्गौैला भएका व्यक्तिहरुबाट स्वस्थ नेपाल बन्दछ, त्यसैले प्रत्येक नेपालीले हाम्रो देशलाई स्वस्थ राख्न स्वस्थ जीवन शैली र बार्षिक स्वास्थ परिक्षण गर्ने बानी बसालौं । एक जनाको मिर्गौला बिग्रन जोगिएमा लाखौं जोगिन्छ, सय जनाको जोगिए करोड र हजार जनाको जोगाउन सकेका अरबौं जोगिन्छ र यो जोगाउने काम तपाई हामीबाट शुरु हुन्छ ।
लेखक प्रोफेसर डाक्टर ऋषि कुमार काफ्ले मिर्गौला बचाऔँ अभियानका अध्यक्ष हुनुहुन्छ
