गण्डकी प्रदेश औषधि उद्योगको प्रादेशिक आयात र निर्यातको रोजाइ बन्न सक्छ : अध्यक्ष पाण्डे

नेपाल औषधि व्यवसायी संघको इतिहास बारे बताईदिनुस न ?

नेपाल औषधि व्यवसायी संघ एउटा गौरवशाली इतिहास बोकेको संस्था हो । २०३० सालमा
तात्कालिन गृह पञ्चायत मन्त्रालय, व्यवस्थापन शाखामा विधिवत दर्ता गरी आफ्ना गतिविधि गर्दै आएको जानकारी गराउन चाहन्छु ।

संघका संस्थापक अध्यक्ष स्वर्गीय पुष्पलाल राजभण्डारीको पूर्ण सक्रियतामा नेपाल भरी औषधि व्यवसाय गरिरहेका व्यवसायीहरुलाई संगठित गरी औषधि व्यवसाय र व्यवासायीको हक हितको रक्षा गर्दै देशको सम्पूर्ण भू–भागमा गुणस्तरयुक्त, असरयुक्त र जनसुरक्षित औषधी सर्वसुलभ रुपमा उपलब्धार्थ आपूर्ति व्यवस्थालाई सहज बनाउंदै राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीति निर्माण परिमार्जन तथा कार्यान्वयनका लागि निजी क्षेत्रमा रहेका औषधि व्यवसायीहरुको सहभागिता र सहकार्य वाञ्छनीय भएकाले मुनाफारहित सामाजिक संस्थाको रुपमा नेपाल औषधि व्यवसायी संघ (-Nepal Chemists and Druggists Association ) गठन भएको हो ।

संघ गठन पश्चात व्यवसाय हक हितको लागि मात्र गठन नभएर सामाजिक उत्तरदायित्व बहनमा पनि उत्तिकै सचेत रहेको जगजाहेर नै छ । देशमा आएको महाभूकम्प तथा कोरोना लगायतका विभिन्न महामारी रोगहरुमा औषधि व्यवसायी अग्रपंक्तिमा रहेर सेवा दिदै आएका छन् ।

साबिक अञ्चल शाखा हुँदा १४ वटै अञ्चलमा शाखा विस्तार भएको थियो । अहिले देश प्रादेशिक ढांँचामा गए पश्चात ७ प्रदेश र ६० जिल्लामा जिल्ला शाखा गठन भैसकेको छ । स्थापना कालदेखि नै मुल्यमा एकरुपता सेवाभाव सामाजिक उत्तरदायी बहन संगै सरकारी स्वास्थ्य नीतिलाई टेवा पुग्ने खालको गतिविधि गर्दै आम उपभोक्ताको हितमा लाग्दै २४ सै घण्टा सेवा प्रदान गर्ने गरी आफ्ना व्यवसायीलाई सकरात्मक सोचका साथ संघमा गोलबद्ध गराई अगाडी बढ्न उत्प्रेरणा प्रदान गर्ने गरिएको छ । इतिहासका विभिन्न काल खण्डमा देशमा भएका ठूलाठूला राजनीतिक परिवर्तनमा पनि औषधि व्यवसायीहरुको उल्लेखनीय योगदान छ । यति मात्र नभएर देशका दुरदराज जहाँ सरकारले पनि सेवा प्रदान गर्न सक्ने अवस्था छैन त्यस्ता स्थानमा पनि निजी क्षेत्रका औषधि व्यवसायीले सेवा पु¥याएका छन । त्यसैले औषधि व्यवसायी संघको इतिहास गौरवशाली छ ।

स्वास्थ्य क्षेत्रमा नेपाल औषधि व्यवसायी संघ गण्डकी प्रदेशको अध्यक्षको हिसाबले कसरी भुमिका खेल्दै हुनुहुन्छ ?

सर्बप्रथम त म औषधि व्यवसायीहरुको अध्यक्ष मात्र नभएर यस प्रदेशमा विगत २४–२५ वर्षदेखि विभिन्न सामाजिक क्षेत्रमा क्रियाशिल रहंँदै आएको छु, तर पनि यस प्रदेशका औषधि व्यवसायीहरुको नेतृत्व गर्दै गर्दा पक्कै पनि स्वास्थ्य क्षेत्रमा केही सकारात्मक परिवर्तन ल्याउनु मेरो अभिभारा भएको महसुस गरेको छु । सम्पूर्ण औषधि व्यवसायीहरु आफ्नो कार्यक्षेत्रमा रहंँदै गर्दा उहाँहरुको सम्पर्कमा आउने बिरामी वा सेवाग्राहीलाई सक्दो उपचारको साथै उचित सरसल्लाह र केही अतिरिक्त उपचारको आवश्यकता परेमा उपयुक्त स्थानमा जानका लागि सल्लाह दिने जस्तो महत्वपूर्ण दायित्व व्यवसायीहरुको छ । संघीय सरकार तथा प्रदेश सरकारबाट यस प्रदेश भित्र लागु गर्ने नीति नियम कानूनी प्रावधानलाई पालना गर्दै सरकारी निकायसंँग आवश्यक सहकार्य समन्वय गर्दै अगाडी बढ्ने औषधिको कारोबार गर्ने सम्पूर्ण व्यवसायीहरुलाई गोलबद्ध गराई प्रदेश भित्र रहेका जिल्ला शाखालाई अझै सक्रिय बनाई स्वास्थ्य क्षेत्रमा राज्यलाई आवश्यक पर्ने अभिलेख विभिन्न महामारी वा सरुवा रोगको न्यूनिकरण र निवारण गर्न सरकारसंग हातेमालो गर्न प्रोत्साहित गरिरहेका छौं । साथै केन्द्रिय नीति अनुसार गुणयुक्त असरयुक्त जनसुरक्षित औषधि , यस प्रदेशका सबै क्षेत्रमा सर्वसुलभ उपलधताको लागि गम्भिर रुपमा लागिरहेका छौं ।

यस प्रदेश भित्र कति वटा जिल्ला शाखाहरु संगठित छन् र सदस्यको संख्यात्मक बनावट के कस्तो छ?

यस प्रदेश भित्र ११ जिल्ला भएपनि हाम्रो विधानमा निश्चित सदस्य संख्या भएका जिल्लामा मात्र जिल्ला शाखा गठन गर्न पाइने नियमानुसार ९ जिल्लामा शाखा गठन भएको छ । मनाङ र मुस्ताङमा शाखा गठन भएतापनि मनाङ्लाई लमजुङ् जिल्ला शाखा र मुस्ताङ शाखाको लागि म्याग्दी जिल्ला शाखाबाट समन्वय भैरहेको छ । संख्यात्मक हिसाबल हामीसंँग आबद्ध साधारण सदस्य संख्या े करिब एक हजार एक सय हाराहारीमा छन् ।

बिशेषगरी गण्डकी प्रदेशमा सेवारत व्यवसायीका चुनौती के के छन ?

सर्वप्रथम हाम्रो प्रदेश भौगोलिक हिसाबले तराई पहाड र हिमाल मिलेर बनेको प्रदेश हो । भौगोलिक संरचना अनुसार हिमाल क्षेत्र र गाउँंका दुरदराजमा व्यवसाय गर्ने व्यवसायीलाई यातायात असुविधा महंँगो ढुवानी खर्च लाग्ने तर औषधिको दर सबैतिर समान हुने हुनाले त्यस क्षेत्रका व्यवसायीलाई समस्या छ । अर्कोतर्फ यस प्रदेशमा सेवारत नीजी औषधि व्यवसायीलाई बेला बेलामा सिप वृद्धि विकासका तालिम लगायतका विभिन्न स्वास्थ्यसंँग सम्बन्धित गतिविधिमा संलग्न गराएको पाइएको छैन जसले गर्दा नीजी क्षेत्रमा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मी औषधि व्यवसायीलाई अपडेट र अपग्रेडिङ्गमा समस्या छ । अर्को तर्फ यस प्रदेशमा औषधि व्यवस्था विभागको कार्यालय नहुँदा सामान्य कामका लागि पनि काठमाडौं धाउनुपर्ने अवस्था छ । एउटा औषधी पसलमा एकजना व्यवसायी मात्र खट्नुपर्ने अवस्था हंँुदा सोही व्यवसायमा कार्यरत सहायकलाई कुनै पनि किसिमको तालिमको व्यवस्था नभएको कारण पनि लगानीको जोखिम र औषधि व्यवसायी २४ सै घण्टा खट्नुपर्ने अवस्था छ ।

यस क्षेत्रमा चुनौतीसंँगै के कति सम्भावना छन?

पक्कै पनि जहांँ चुनौती छ त्यहां सम्भावना छ । चुनौतीसंँग जुध्दै संभावना खोजी गर्ने सार्थक जीवन हो । हामी नीजी क्षेत्रका स्वास्थ्यकर्मी औषधि व्यवसायीलाई सरकारले आफ्नै अंगको रुपमा लिएर व्यवसायीका समस्या समाधान गर्न तर्फ लागेमा गण्डकी प्रदेशमा औषीध उद्योग प्रादेशिक आयात तथा निर्यातको पनि रोजाइको प्रदेश बन्न सक्छ ।

तपाई व्यवसायीहरु नागरिकको नजर बाट हेर्दा औषधि वितरण गर्ने जस्तो मात्र देखिनु हुन्छ । बिरामीको उपचारमा यसको अन्य भुमिका हुन्छ वा हुदैन?

अति महत्वपूर्ण प्रश्न गर्नुभयो, झट्ट हेर्दा हामी औषधि पसले वा बिरामीले पसलमा भएको औषधि मागेपछि ¥याकबाट औषधि निकाली बितरण गर्ने पेशाकर्मी जस्तो लाग्छ तर हामी औषधि पसले त्यति कर्तब्य मात्र लिएका हुदैनौं सेवामुलक व्यवसायी पनि हौं । कोभिड–१९ पछि औषधि व्यवसायीको भूमिका सबैलाई अनुभूति भएको छ । ८० प्रतिशत भन्दा बढी बिरामी वा सेवाग्राही शुरुमा नजिकको औषधि व्यवसायी वा स्वास्थ्यकर्मीलाई आफ्नो समस्या भनेर उनीहरुकै सल्लाह अनुसार उपचारमा लाग्छन् । अर्को कुरा गाउँं गाउंँमा जहांँ डाक्टरको सुविधा हुदैन वा बजारमै पनि स्वास्थ्य सल्लाह परिवार नियोजनका सेवाहरु सामान्य घाउ खटिरा ड्रेसिङ जस्ता सम्पूर्ण सेवा औषधि व्यवसायीलाई नै प्रदान गरिरहेका छन् । त्यसैले औषधि व्यवसायीको भूमिका महत्वपूर्ण छ ।

पछिल्लो समय औषधि व्यवसायी सञ्चालन गर्नका लागि पुराना फार्मासिष्टले ओरेन्टेसन र नयाँले फार्मेसी अध्ययन गरी लाइसन्स भएसी मात्र औषधी पसल खोल्न पाउने नियम लागु भएको देखिन्छ ।