मिर्गौला शरीरको अत्यन्त महत्वपूर्ण अंग हो । यसले रगतमा रहेका फोहोर तथा अनावश्यक पदार्थलाई छानेर पिसाबमार्फत शरीरबाट बाहिर निकाल्ने, शरीरमा पानी, नुन तथा विभिन्न खनिज पदार्थको सन्तुलन कायम राख्ने, रक्तचाप नियन्त्रणमा सहयोग गर्ने र रातो रक्तकोषिका निर्माणका लागि आवश्यक हर्मोन उत्पादन गर्ने काम गर्छ । मिर्गौलाको कार्यक्षमता क्रमशः घट्दै जाँदा शरीरमा विभिन्न प्रकारका समस्या देखिन थाल्छन् । तर मिर्गौला रोगको प्रारम्भिक अवस्थामा धेरैजसो मानिसमा स्पष्ट लक्षण नदेखिन सक्छ । त्यसैले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र सम्भावित लक्षणप्रति सचेत हुनु आवश्यक छ ।
मिर्गौला खराब हुँदै जाँदा देखापर्न सक्ने प्रमुख लक्षणमध्ये पिसाबमा परिवर्तन महत्वपूर्ण हो । सामान्यभन्दा धेरै वा कम पिसाब लाग्नु, राति पटक–पटक पिसाब लाग्नु, पिसाब गर्दा पोल्नु वा दुख्नु, पिसाबको रङ परिवर्तन हुनु तथा पिसाबमा रगत देखिनु मिर्गौला वा मूत्र प्रणालीसम्बन्धी समस्याका संकेत हुन सक्छन् । त्यस्तै, पिसाबमा असामान्य रूपमा धेरै फिँज देखिनु शरीरबाट प्रोटिन पिसाबमा गइरहेको संकेत हुन सक्छ । यस्ता परिवर्तनलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन ।
मिर्गौलाले शरीरबाट अतिरिक्त पानी र नुन हटाउन नसक्दा शरीरमा तरल पदार्थ जम्मा हुन सक्छ । त्यस कारण खुट्टा, गोलीगाँठो, हात, अनुहार वा आँखाको वरिपरि सुन्निने समस्या देखिन सक्छ । शरीरमा पानी जम्मा हुँदा तौल बढ्न सक्छ र रक्तचापसमेत बढ्न सक्छ । विशेषगरी लामो समयदेखि शरीर सुन्निने समस्या देखिएमा मिर्गौलाको अवस्था जाँच गर्नु आवश्यक हुन्छ ।
मिर्गौलाको कार्यक्षमता घट्दै जाँदा अत्यधिक थकान, कमजोरी र काम गर्न जाँगर नचल्ने समस्या पनि देखिन सक्छ । मिर्गौलाले उत्पादन गर्ने एरिथ्रोपोइटिन नामक हर्मोनको कमी हुँदा शरीरमा रगतको कमी अर्थात् रक्तअल्पता हुन सक्छ । यसका कारण सामान्य काम गर्दा पनि थकान लाग्ने, चक्कर आउने, कमजोरी महसुस हुने र शारीरिक क्षमता घट्ने हुन सक्छ ।
त्यसैगरी, शरीरमा फोहोर पदार्थ जम्मा हुँदै जाँदा वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने, भोक कम लाग्ने, खानाको स्वाद परिवर्तन हुने तथा मुखमा असामान्य स्वाद आउने समस्या हुन सक्छ । रोगको अवस्था गम्भीर हुँदै जाँदा तौल घट्ने, खाना खान मन नलाग्ने र शरीर कमजोर हुँदै जाने अवस्था देखिन सक्छ ।
मिर्गौला रोग बढ्दै जाँदा छाला सुख्खा हुने, अत्यधिक चिलाउने, मांसपेशी दुख्ने वा बाउँडिने समस्या पनि देखिन सक्छ । शरीरमा रासायनिक पदार्थ तथा खनिजको सन्तुलन बिग्रिँदा हातखुट्टा झमझमाउने, निद्रामा समस्या हुने, ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन हुने तथा स्मरणशक्ति कमजोर भएको महसुस हुन सक्छ । गम्भीर अवस्थामा मानसिक भ्रमसमेत देखिन सक्छ ।
उच्च रक्तचाप पनि मिर्गौला रोगसँग नजिकबाट सम्बन्धित छ । उच्च रक्तचापले लामो समयसम्म मिर्गौलामा क्षति पुर्याउन सक्छ भने मिर्गौलाको कार्यक्षमता घट्दा पनि रक्तचाप बढ्न सक्छ । त्यसैले उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले नियमित रूपमा रक्तचाप जाँच गर्नुका साथै मिर्गौलाको स्वास्थ्यसमेत परीक्षण गराउनु पर्छ ।
मधुमेह र उच्च रक्तचाप भएका व्यक्ति मिर्गौला रोगको उच्च जोखिममा हुन्छन् । त्यस्तै, परिवारमा मिर्गौला रोगको इतिहास भएका, मोटोपन भएका, मुटुसम्बन्धी समस्या भएका तथा चिकित्सकको सल्लाहबिना लामो समयसम्म दुखाइ कम गर्ने औषधि सेवन गर्ने व्यक्तिले पनि विशेष सावधानी अपनाउनु पर्छ । जोखिममा रहेका व्यक्तिले लक्षण नदेखिए पनि नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु महत्वपूर्ण हुन्छ ।
मिर्गौला रोगको अवस्था पत्ता लगाउन रगतमा क्रियाटिनिन तथा अन्य आवश्यक परीक्षण, पिसाब परीक्षण र आवश्यकताअनुसार अल्ट्रासाउन्डलगायत जाँच गरिन्छ । प्रारम्भिक चरणमै रोग पहिचान गर्न सके यसको प्रगति नियन्त्रण गर्न, जटिलता कम गर्न र मिर्गौलाको कार्यक्षमता लामो समयसम्म जोगाउन सकिन्छ ।
मिर्गौला रोगलाई समयमै पहिचान गर्नु नै यसको व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण आधार हो । पिसाबमा असामान्य परिवर्तन, शरीर सुन्निने, अत्यधिक थकान, रक्तचाप बढ्ने, भोक कम लाग्ने, वाकवाकी वा अन्य असामान्य लक्षण देखिएमा चिकित्सकसँग परामर्श गरी आवश्यक परीक्षण गराउनु पर्छ । मिर्गौला स्वस्थ राख्न पर्याप्त पानी पिउनु पर्छ । सन्तुलित आहार, नियमित शारीरिक गतिविधि, रक्तचाप तथा मधुमेह नियन्त्रण र चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि सेवन नगर्ने बानी पनि अत्यन्त आवश्यक छ ।
