काठमाडौं । सेन्टर फर रिजेनेरेटिभ मेडिसिन नेपाल (सीआरएम नेपाल) ले नेपालमै विकसित र उत्पादित कार–टी सेलमार्फत एक क्यान्सर बिरामीको उपचार गरिएको जनाएको छ। काठमाडौंस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल (टिचिङ अस्पताल) मा एक्युट लिम्फोब्लास्टिक ल्युकेमिया (रगतको क्यान्सरको एक प्रकार) को उपचार गराइरहेका बिरामीमा चिकित्सक टोलीले सेल चढाएको हो। बिरामी हाल स्वास्थ्यलाभ गरिरहेका र क्लिनिकल रूपमा स्थिर अवस्थामा रहेको जनाइएको छ। क्लिनिकल टोलीको नेतृत्व गरेका हेमाटो–अन्कोलोजिस्ट डा. अञ्जन श्रेष्ठका अनुसार रोग निको भयो कि भएन (रिमिसन) र उपचारको प्रभाव कति लामो समय टिक्छ भनेर आकलन गर्न टोलीले बिरामीको नजिकबाट निगरानी गरिरहेको छ।
डा. प्रशुन उपाध्याय तथा अन्य सहकर्मीसँगको सहकार्यमा उपचार गरिरहेका डा. श्रेष्ठले यो उपचारले नेपालमा क्यान्सर उपचारमा नयाँ फड्को मारेको बताए। उनका अनुसार केही प्रकारका रगतको क्यान्सरको उपचारका लागि भारत र चीनमाथिको निर्भरता यसले घटाउँछ। केमोथेरापीपछि क्यान्सर पुनः फर्किएका (रिल्याप्स) वा केमोथेरापीले काम नगरेका अवस्थामा कार–टी उपचार विशेष उपयोगी हुनेमा उनले जोड दिए। ‘अमेरिका र बेलायतमा कार–टी सेल उपचार प्रयोगमा आएको झन्डै एक दशक भइसक्यो। तर नेपालजस्तो देशमा यति चाँडै यस्तो उन्नत उपचार पद्धति भित्रिएला भन्ने हामीले अपेक्षा गरेका थिएनौं,’ डा. श्रेष्ठले भने।
कार–टी सेल थेरापीमा बिरामीकै टी–सेल (रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता दिने एक प्रकारको कोष) प्रयोग गरिन्छ। ती सेललाई जेनेटिक रूपमा परिमार्जन गरेर क्यान्सर कोषमा रहेको निश्चित लक्ष्य पहिचान गर्न सक्ने बनाइन्छ, प्रयोगशालामा संख्या बढाइन्छ र फेरि बिरामीकै शरीरमा चढाइन्छ। सीआरएम नेपालको उत्पादनले सीडी–१९ लाई लक्षित गर्छ, जुन केही प्रकारका रगतको क्यान्सरमा पाइने मार्कर हो।
‘बिरामीको रगतमा कार–टी सेलको संख्या उत्साहजनक रूपमा बढेको र उपचारको प्रारम्भिक सकारात्मक असर देखिएको हामीले पाएका छौं। यसले उपचारप्रति सुरुवाती प्रतिक्रिया आशाजनक रहेको संकेत गर्छ,’ प्रमुख वैज्ञानिक डा. सञ्जीवन गौतमले भने, ‘नेपालमै विकसित पहिलो कार–टी सेल उपचारको यो उत्साहजनक सुरुवात हो।’
डा. गौतमले सन् २०२२ देखि यो अभियानको नेतृत्व गर्दै आएका छन्। उनले वैज्ञानिक विशेषज्ञता, अनुदान रकम र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारलाई एकसाथ जोडेका थिए। उनले असल उत्पादन अभ्यास, मापदण्डअनुसारको प्रयोगशाला स्थापनाबारे मार्गदर्शन, प्रविधि हस्तान्तरण, उत्पादन तथा गुणस्तर नियन्त्रणको क्षमता विकास, जनशक्तिको तालिम र नियामकीय प्रक्रियामा सहयोग गरेका थिए। सीआरएम नेपालको प्रयोगशालामा उत्पादित सेल अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार रहेको उनले बताए।
